بسال 15 / 636 و جلولا در سال بعد ، خليفه به سعد بن ابى وقاص ، فرماندهء ارتش اسلامى در عراق ، دستور داد تا در آنجا بماند . وى چنين اقدامى را بدون شكّ به نيّت استحكام بخشيدن به سيطره مسلمانان در عراق انجام داد تا وقتى كه زمان مناسب فرا رسد و به سوى فارس پيشروى كند . از اينرو ، سعد بن ابى وقاص ، ارتشهاى عرب را در سرزمين تازه فتح شده پايتخت ساسانى ، مدائن ، مستقر گردانيد ولى به زودى اين نكته ثابت شد كه محل مزبور ، بخاطر آب و هواى مرطوب ، شرايط زندگى پرازدحام ، كمبود محيط صحرايى ، هواى سالم و مراتع باز براى چرانيدن گله و رمه ، براى اعراب رضايت‌بخش نيست . خليفه از سختيهايى كه لشكريان عرب در محيطى غريبه با آن دست بگريبان بودند آگاه شد و نامه‌اى به سعد نوشت تا ارتش را از مدائن بيرون برده و محلى كه مناسب با شيوه زندگى اعراب باشد و نيازمنديهاى آنان را برآورد ، بيابد . پس از اينكه دو سه محل ديگر را آزمايش كردند ، با همكارى سلمان فارسى و حذيفه بن اليمان ، فلاتى را كه كنار غربى فرات نزديك به شهر باستانى فارس ، الحيره ، قرار داشت برگزيدند . ( 2 ) بدنبال آن ، سعد ، به نيروهاى خود دستور داد تا در آنجا چادر زده و آن را خانه خويشتن بسازند . اين شروع تأسيس كوفه بود . انتخاب محل براى تأسيس شهر مورد نظر ، با عجله صورت نگرفت ، بلكه پس از ملاحظه دقيق و تحقيق كامل منطقه ، كه دو سال به طول انجاميد ، ( 3 ) اقدام گرديد . شرح تأسيس كوفه ( خطاط ) كه مآخذ آن را ارائه داده‌اند ، جاى هيچ‌گونه ترديدى باقى نمىگذارد كه در ابتدا منظور به اينچنين توسعهء شهرى و بوجود آوردن پادگان مستقر استراتژيكى نيرومند و دائمى براى ارتشهاى عرب ، در قلمرو منطقه تازه مفتوح عراق نبود . اين مطلب از دستور عمر به سعد روشن است كه ميگويد : « براى مسلمين محلى جهت مهاجرت ( دار هجره ) و نيز مركزى براى اداره جنگ ( منزل جهاد ) انتخاب كن . » ( 4 ) منظور عمر از دار هجره در اين زمان خاص اين بود كه منزل دائمى براى جنگجويان قادسيّه كه براى فتح عراق از اماكن دور مىآمدند تهيه شود و نيز افرادى كه بنا بود براى سيطره مسلمين بر قلمرو جديد بمانند . منزل جهاد با احتمال زياد بر اين دلالت مىكند كه از مهاجرين تازه انتظار است تا اعمال