ارائه دهيم . در اين معنا ، اين مطلب با فصل هشتم كه نهضت توابون مورد بررسى قرار ميگيرد ، كامل مىشود . فصل نهم به مسأله داخلى شيعيان و انشعابات آنان اختصاص يافته است و در اينجا مآخذ تاريخى قطعا نمىتوانند چندان مفيد باشند . ديگر بار ميتوان توجه خود را به بنياد تاريخى خالصى در فصل دهم كه زمينه را براى امامت جعفر صادق ( ع ) مهيا كرد ، برگرداند . فصل آخر ، در حقيقت ، اوج مدار اصلى و زمينه اساسى اين اثر را نشان نميدهد بلكه خواننده را براى ارزشيابى مرحله تكوين يافته و پيشرفته مفهوم رهبرى دينى كه از مبادى بنيادين ظاهر گرديد ، آماده ميسازد . سيد حسين محمّد جعفرى دانشگاه بيروت 27 اگوست 1976