على بن ابى طالب ( ع ) را گرفته بود ، فرمود : اى مردم آيا مىدانيد كه من به مؤمنان از خودشان سزاوارترم ؟ گفتند : آرى يا رسول اللّه ، آنگاه فرمود : « هر كس را كه من مولاى اويم على مولاى اوست » اين عبارت را چهار مرتبه تكرار كرد . ( 1 ) احمد در كتاب الفضائل ، از قول عفان به نقل از حماد بن سلمه و او از على بن زيد و او از قول عدى بن ثابت به نقل از براء بن عازب مىگويد : در خدمت رسول خدا ( ص ) بوديم و در غدير خم فرود آمديم ، منادى ندا داد : ( الصّلاة جامعة ) جمع شويد و بين دو درخت را براى رسول خدا ( ص ) هموار كردند ، نماز ظهر را خواند و دست على ( ع ) را گرفت و گفت : « خداوندا هر كه را من مولاى اويم اين ( على ) مولاى اوست » . بعد از آن عمر بن خطاب به نزد على رفت و گفت : گوارا باد بر تو اى پسر ابو طالب ! تو در همه حال مولاى من و مولاى هر مرد و زن مؤمن شدى ! و در روايتى آمده است : پيامبر ( ص ) گفت : « خداوندا يارى كن هر كه را كه او را يارى كند و خوار و ذليل كن هر كه را كه او را خوار سازد و دوست بدار هر كه را كه دوست او باشد و دشمن بدار هر كه او را دشمن بدارد . و همهء اين روايتها را احمد بن حنبل در كتاب الفضائل با اضافاتى نقل كرده است . ( 2 ) اگر كسى بگويد : روايتى كه مىگويد : عمر گفت : تو در همه حال مولاى من و مولاى هر مرد و زن مؤمنى ، روايت ضعيفى است . ( 3 ) پاسخ اين است كه اين روايت صحيح است ، روايت ضعيف روايتى است كه أبو بكر احمد بن ثابت خطيب از عبد اللّه بن على بن محمد بن بشر به نقل از على بن عمر ، و دارقطنى از ابو نضر خيشون بن موسى بن ايّوب خلال تا ابو هريره سند حديث را رسانده و در آخر حديث مىگويد : همين كه پيامبر ( ص ) گفت : هر كه را من مولاى اويم پس على مولاى اوست ، اين آيه شريفه نازل شد : « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي . . . » « 1 » گفته‌اند كه خيشون تنها كسى است كه اين قسمت را نقل كرده است . و ما مىگوييم ، استدلال ما به حديث خيشون نبوده بلكه به حديثى است كه احمد در « الفضائل » از براء بن عازب نقل كرده و اسناد آن نيز صحيح است و روايت منقول از خيشون به اين دليل مضطرب است كه در صحيح بخارى و

--> ( 1 ) مائده ( 5 ) آيهء 3 : امروز دين شما را كامل كردم و نعمت خود را بر شما تكميل نمودم .