سبط ابن الجوزي ( مترجم : محمدرضا عطائى )
457
تذكرة الخواص ( شرح حال و فضائل خاندان نبوت ) ( فارسي )
سه در زمان خلافت مأمون قيام كرد و مأمون بر او پيروز شد ولى او را مورد عفو قرار داد و در نزد وى ماند تا به سال دويست و سه و به قولى دويست و چهار از دنيا رفت ، مأمون تا مسافت دورى تابوت او را تا كنار قبرش به دوش گرفت و خسته شد ، گفتند : يا امير المؤمنين ! اگر نماز ميّت خوانده بوديد و برمىگشتيد بس بود اين قدر به زحمت نمىافتاديد ، گفت : اين خويشاوندى بود كه مدت دويست سال قطع شده بود و ما امروز صلهء رحم كرديم سپس بر پيكر او نماز گزارد و او را دفن كرد . ( 1 ) واقدى گويد : مردم حجاز و تهامه با وى بيعت كردند و كار او بالا گرفت و در همان سال معتصم به حج رفت و او را دستگير كرد و نزد مأمون فرستاد ، مأمون به او احسان كرد ، وى كه مردى متعبّد بود يك روز روزه مىگرفت و يك روز افطار مىكرد و هرگز در جامهاى بيرون نشد كه برگردد و همان جامه بر تنش باشد . ( 2 ) هشام مىگويد : وقتى كه جنازهء على بن جعفر را بيرون آوردند ، مأمون سواره بود ، همين كه جنازه را ديد از مركب پياده شد و زير پايههاى تابوت رفت و آن را حمل كرد . ( 3 ) از جمله اولاد جعفر ( ع ) اسماعيل بود كه اسماعيليه « 1 » به وى منسوبند ، وى اعرج بود . و محمد ( ديباج ) كه عابدترين فرد زمان خود بود و او نياى بزرگ ( سادات ديباج ) است كه نسب ايشان به او مىرسد ، و على ، عبد اللّه ، اسحاق و ام فروه از جمله اولاد جعفرند . ( 4 ) محمد بن سعد در كتاب « طبقات » اولاد جعفر را به ترتيب ديگرى مرتّب كرده
--> ( 1 ) اسماعيليه نام عمومى فرقههايى است كه بعد از امام جعفر صادق ( ع ) به امامت فرزندش اسماعيل يا نوادهاش محمد بن اسماعيل اعتقاد دارند و گاه در بلاد مختلف به نامهاى گوناگون مانند باطنيّه ، تعليميّه ، سبعيّه ، حشيشيه ، ملاحده و قرامطه خوانده شدهاند . چنان كه در تواريخ آمده است امام جعفر صادق ( ع ) امام ششم شيعيان فرزند مهتر خود اسماعيل را به جانشينى خود برگزيد . . . ولى بعد او را از اين مقام خلع كرد [ مطابق عقيده شيعه ، ائمه به نص رسول اكرم تعيين شدهاند ] ، مقارن همين زمان اسماعيل زندگانى را بدرود گفت سپس موسى الكاظم ( ع ) را به جانشينى خود اختيار كرد . وفات اسماعيل در سال صد و چهل و سه هجرى يعنى پنج سال پيش از درگذشت پدرش امام صادق بود وى را در گورستان بقيع الغرقد به خاك سپردند . پيش از به خاك سپردنش براى رفع شبهه حضرت صادق والى مدينه را با جمعى انبوه از معاريف و مشايخ آن شهر حاضر كرد و اسماعيل را . . . به ايشان وانمود و محضرى نوشت بر وفات او و موشّح به خطوط آن جماعت . . . ( فرهنگ فرق اسلامى ص 47 ) - م .