سبط ابن الجوزي ( مترجم : محمدرضا عطائى )
442
تذكرة الخواص ( شرح حال و فضائل خاندان نبوت ) ( فارسي )
محرومان و يارى اهل بيت در برابر دشمنانشان با وى بيعت كردند و با اين حال هفده ماه پنهان ماند و مردم مكرّر از روستاها و شهرها نزد وى مىآمدند و مىرفتند سپس به مردم اعلام قيام كرد ، گروهى از كسانى كه با وى بيعت كرده بودند عقبنشينى كردند و گفتند كه امام ، جعفر بن محمد بن على است ، سرانجام با موافقان خود قرار گذاشت كه شب اول ماه صفر سال صد و بيست و دوم هجرى قيام كنند ، در وقت مقرّر وى قيام كرد و دويست و بيست نفر به عهد خود وفا كردند ، وى ( با ديدن اين جمعيت اندك ) گفت : سبحان اللّه ! كجايند آن مردم ؟ گفتند : آنها را ميان مسجد محاصره كردهاند . ( 1 ) عمر بن سيف با جمعيتهايى از مردم شام آمدند و پيكار كردند ، زيد و همراهانش شكست خوردند و تيرى به پيشانيش خورد از مركب افتاد او را داخل خانهاى بردند و تير را از پيشانيش بيرون آوردند ولى او درگذشت ، پيكر او را كنار رودى آوردند آب را خشكاندند و قبرى ( وسط نهر ) براى او كندند و در آنجا دفن كردند و بعد آب را رها كردند و مردم متفرق شدند و پسرش يحيى بن زيد نيز متوارى شد و چون از جستجوى وى دست برداشتند با گروهى از زيديّه به خراسان رفت ، يكى از آنها كه در وقت دفن زيد حضور داشت نزد يوسف بن عمر رفت و جاى قبر زيد را نشان داد و او نبش قبر كرد و جنازه را درآورد ، سر جناب زيد را بريد و نزد هشام فرستاد ، هشام سر را به دروازهء دمشق نصب كرد پس از مدتى به مدينه بازگرداند و در آنجا نصب كرد ، و يوسف بن عمر پيكر زيد را در كوفه بر دار زد تا وقتى كه هشام بن عبد الملك مرد و وليد بر سر كار آمد ، دستور داد پيكر زيد را آتش زدند ! و به قولى به دستور هشام آتش زدند . وقتى كه بنى عبّاس بر بنى اميه پيروز شدند ، عبد الصّمد بن على ، به قولى عبد اللّه بن على قبر هشام را نبش كرد و ديد پيكر هشام سالم است او را هشتاد تازيانه زد و آن را آتش زد همان گونه كه او پيكر زيد را آتش زده بود ، بعضى گفتهاند : كسى كه پيكر زيد را آتش زد ، يوسف بن عمر بود و خاكسترش را به فرات ريخت ، ولى قول اوّل درستتر است ، عمر زيد به هنگام شهادت چهل و دو سال بود . ( 2 ) ابن سعد مىگويد : زيد در طبقهء سوم از تابعان اهل مدينه قرار دارد و او از پدرش و گروهى حديث شنيده و مادرش امّ ولد بوده است . ( 3 ) واقدى مىگويد : كشتن زيد بر هشام دشوار آمد و هيچ يك از خلفا نبودند كه مانند