سبط ابن الجوزي ( مترجم : محمدرضا عطائى )
310
تذكرة الخواص ( شرح حال و فضائل خاندان نبوت ) ( فارسي )
( 1 ) ابن سعد در « طبقات » از واقدى نقل كرده ، مىگويد : نخستين كسى كه از ايشان در زندان فوت كرد ، عبد اللّه بن حسن بود ، زندانبان گفت : نزديكترين فرد شما به عبد اللّه بيرون بيايد و به جنازهء او نماز بخواند ، از اين رو ، برادرش حسن بن حسن بن حسن بيرون آمد و بر جنازهء او نماز خواند ، و اين رويداد روز عيد قربان بود در حالى كه وى هفتاد و پنج سال و به قولى هفتاد و دو سال داشت ، بعضى گفتهاند : او در بغداد از دنيا رفت كه قول اوّل صحيحتر است ، و به قولى وى هفتاد و شش سال داشت كه قول اوّل از همه درستتر است . ( 2 ) خطيب در تاريخ خود نقل كرده ، مىگويد : ابو جعفر ، عبد اللّه را دستگير كرد و او را در بند كرد و در خانهء خودش زندانى نمود و چون قصد رفتن به حج را نمود ، دختر بچهء كوچك عبد اللّه به نام فاطمه سر راه ايستاده بود همين كه ابو جعفر به او رسيد ، آن دختر گفت : ارحم كبيرا سنّه متهدّما * فى السّجن بين سلاسل و قيود و ارحم صغار فتى يزيد فانّهم * يتموا لفقدك لا لفقد يزيد ان جدت بالرّحم القريبة بيننا * ما جدّنا من جدّكم ببعيد « 1 » ( 3 ) ابو جعفر با شنيدن اين اشعار ، گفت : مرا به ياد او انداختى ! سپس او را به پايينترين بخش زندان برد و آخرين خاطرهء او جملهء : « و ارحم صغار فتى يزيد » از اين دختر بود كه به اشتباه از زبان فاطمه در آمد ، زيرا نه كسى از عبد اللّه بن حسن به نام يزيد بوده و نه كسى از آل ابو طالب به نام يزيد معروف است مگر يزيد بن معاوية بن عبد اللّه بن جعفر كه بنى هاشم به خاطر اين نام به او اعتراض كردند و براى اين نامگذارى از او دورى نمودند . ( 4 ) ابو الفرج اصفهانى نقل كرده است كه عمر بن عبد العزيز ، همواره عبد اللّه بن حسن بن حسن را احترام مىكرد و بزرگ مىداشت و نيازمنديهايش را بر آورده مىكرد ، روزى او را ديد در خانهاش ايستاده به وى گفت : مگر به شما نگفتم هر وقت نيازى داشتيد به من بگوييد ، به خدا سوگند كه من از خدا شرم مىكنم كه شما را در خانهام ببيند !
--> ( 1 ) به پير مردى كه در سن كهولت و در آستانهء مرگ است و در زندان ميان كنده و زنجيرهاست ترحّم كن ! به خردسالان يزيد جوان رحم كن كه آنها به خاطر فقدان تو بىسرپرست شدند نه فقدان يزيد ! اگر به خويشاوندى ميان ما و خودت توجه كنى خواهى ديد كه جدّ ما و جدّ تو از هم دور نيستند !