سبط ابن الجوزي ( مترجم : محمدرضا عطائى )
179
تذكرة الخواص ( شرح حال و فضائل خاندان نبوت ) ( فارسي )
بجوشد هيشات : جماعتها ، هاشو : وقتى كه بجنبش درآيند . ( 1 ) خطبهاى كه به هنگام وفات رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و سلم ايراد فرمود مجالد از قول عكرمه و او از ابن عبّاس نقل كرده ، مىگويد : وقتى كه رسول خدا ( ص ) به خاك سپرده شد ، عبّاس و ابو سفيان بن حرب با گروهى از بنى هاشم نزد على ( ع ) آمدند و گفتند : دستت را دراز كن تا با تو بيعت كنيم و او را ترغيب كردند ولى او خوددارى كرد ، عبّاس به وى گفت : به خدا سوگند كه پس از چند روز در بيم و هراس خواهى بود ! از اين رو اين خطبه را ايراد كرد و فرمود : ( 2 ) « اى مردم ! موجهاى فتنه را وسيلهء كشتيهاى رستگارى بشكافيد و از راه مخالفت منحرف گرديد و افسرهاى خودپسندى را از سرهاتان به زمين گذاريد ، براستى هر كس با بال و پر پرواز كند ( با يار و ياور قيام كند ) رستگار مىشود و هر كه تسليم گردد آسوده است . آب بد بو و لقمهاى كه گلوى خورندهاش را بگيرد ، سزاوارتر است براى خردمند از لقمهاى كه آميخته به عسل و از شربتى كه لذّتبخش است براى خورندهاش با عدم توجه به عواقب امور ! اگر من سخنى بگويم مىگويند به امارت و فرمانروايى حريص است و اگر خاموش بمانم مىگويند از مرگ مىترسد ! هيهات ! هيهات ! بعد از اين همه حوادث سهمگين ! به خدا سوگند كه پسر ابو طالب به مرگ مأنوستر از طفل شيرخوار به پستان مادر و از شخص به برادر و عمويش علاقهمندتر است . » ( 3 ) در روايتى آمده است : « براستى من در علمى نهفته غرقم كه اگر ابراز نمايم شما به خود مىلرزيد مانند لرزش ريسمان در چاهى عميق » و سخنان زيادى فرمود . اللّتيا و الّتى : به فتح لام مشدّد ، مصغّر الّتى ، به عنوان رجز فرمود : بعد اللّتيا و التى ( يعنى پس از آن همه حوادث سهمگين ) . آجن : دگرگون . ارشيه جمع رشاء ، به مدّ : ريسمان ، الطّوى : چاه عميق . ( 4 ) خطبهاى در ستايش پيامبر و ائمه عليهم السّلام ابو طاهر خزيمى به نقل از ابو عبد اللّه حسين بن على و او از عبد اللّه بن عطاء هروى از عبد الرحمن بن عبيد ثقفى از قول حسين بن محمد دينورى به نقل از عبد اللّه بن ابراهيم