ابن جوزى - مطالب علمى را شنيد و جدّش در دوران كودكى ، او را به مذهب حنبلى ، تربيت كرد ولى بعدها او به موصل و دمشق رفت و در نزد جمال الدّين محمود حصيرى ، فقه را آموخت و حنفى گرديد . وى دانشمندى فقيه ، خطيبى خوش مجلس و شيرين سخن ، و در بحث و گفتگو ، يكّه‌تاز و بسيار زيرك و هوشيار بود . آثار چندى دارد ، از جمله : شرح جامع كبير ، ايثار الإنصاف ، تفسير قرآن ، منتهى السّئول فى سيرة الرسول ، اللّوامع فى أحاديث المختصر و الجامع و مرآة الزّمان « 1 » . ( 1 ) وى در شب بيست و يكم ذيحجهء سال 654 ه . درگذشت ، و پسرش عبد العزيز در نزد او علم فقه آموخت و بعد از او نيز به كار درسى ادامه داد تا اين كه در ماه شوال سال 666 ه . از دنيا رفت . » سپس لكنوى مىگويد : « ابن خلّكان در شرح حال وزير عون الدّين يحيى بن هبيره ( متوفاى سال 570 ه . ) نقل مىكند : فرغلى ، زرخريد عون الدين بن هبيره بود و با دختر شيخ جمال الدين ابن جوزى ازدواج كرد و از او شمس الدين ابو المظفّر يوسف بن فرغلى بن عبد اللّه - نوادهء دخترى ابن جوزى صاحب تاريخ معروف مرآة الزّمان - به دنيا آمد . من اين كتاب را در چهل مجلّد در دمشق ديدم كه به خطّ خود فراهم كرده است . » سپس مىگويد : « و در مرآة الجنان علامه واعظ و مورّخ شمس الدين يوسف تركى بغدادى آمده است كه : سبط شيخ جمال الدّين ابن جوزى از جدّش و گروهى ديگر استفاده علمى برده ، در سال ششصد و اندى در دمشق اقامت گزيد و مورد قبول قرار گرفت . تفسيرى در بيست و نه مجلّد و شرح جامع كبير از اوست و يك جلد كتاب در مناقب ابو حنيفه دارد . » ( 2 ) سپس مىگويد : « و در كتاب طبقات مجد الدين « 2 » شيرازى آمده است : پدرش زرخريد وزير ، عون الدّين بن هبيره به جاى فرزند او بود كه بعدها او را آزاد و دختر شيخ جمال الدّين را براى او

--> ( 1 ) مرآة الزّمان فى تاريخ الأعيان ، بخش اول از جلد هشتم آن كه راجع به وقايع سال 495 ه . تا سال 589 ه . است ، در چاپخانهء انجمن دائرة المعارف عثمانيه حيدرآباد دكن هندوستان ، به سال 1370 ه . در 436 صفحه چاپ شده و بخش دوم از همان جلد كه مربوط به وقايع سال 590 ه . تا سال 654 هجرى است ، ( از صفحهء 437 تا صفحهء 795 ) به سال 1371 ه . در چاپخانهء ياد شده ، چاپ و منتشر گرديد و جز اين دو بخش ، تاكنون چيزى از اين كتاب منتشر نشده است . ( 2 ) ابو طاهر مجد الدّين محمد بن يعقوب بن محمد شيرازى فيروزآبادى ، صاحب القاموس فى اللّغة در تمام علوم ، بويژه در حديث ، تفسير و لغت سرآمد بود . به كشور روم رفت و به دربار مراد خان پيوست و در نزد او جايگاه والايى يافت . امپراتور روم اموالى به او داد ؛ سپس به شرق و غرب سفر كرد . بالغ بر چهل كتاب دارد كه بهتر از همه ، اللامع العباب است در شصت مجلّد كه بعدها آن را خلاصه كرد و قاموس ناميد . اين كتاب چندين بار به چاپ رسيده است . همچنين تفسير قرآن ، شرح بخارى و شرح المشارق از جمله آثار اوست . وى در سال 729 ه . در كازرون - از شهرهاى ايران - به دنيا آمد و در سال 817 يا 816 ه . در شهر زبيد و در منصب قضاوت از دنيا رفت . وى آخرين فرد از بزرگانى بود كه هر كدام در آغاز قرن هشتم در فنّى ، يگانه بودند .