« ما تا پيامبرى را نفرستيم قومى را عذاب نمىكنيم . » [ 1 ] و اين آيهء شريفه : « رسولانى بشارت دهنده و ترساننده . . . » [ 2 ] بنابراين آزمايش به وسيلهء قدرتى است كه خداوند به بندگانش مرحمت كرده است و اين است عقيدهء ما بين جبر و تفويض و قرآن مجيد و اخبار منقول از ائمّهء اهل بيت پيامبر - صلّى اللّه عليه و آله - گوياى همين حقيقت است . پس اگر بگويند ، كه خداوند مىفرمايد : « هر كه را خواهد هدايت كند و هر كه را بخواهد ، گمراه سازد . » و نظاير اينها ، يعنى چه ؟ گفته مىشود ، راه و روش اين آيات دو گونه است ، يكى اين كه از قدرت خداوند خبر مىدهد ، يعنى خداى متعال قدرت دارد هر كه را بخواهد هدايت كند و هر كه را بخواهد گمراه سازد ، و اگر با قدرت خود مردم را بر هدايت و يا گمراهى مجبور مىكرد ، اجر و كيفر بر عمل آنها بار نبود ، همان طورى كه در ضمن اين نامه بيان كرديم . و معناى ديگر اين است كه مقصود از هدايت ، راهنمايى است ، همان طورى كه در آيهء شريفهء « و اما قوم ثمود را هدايت كرديم - يعنى راه حق را به ايشان نشان داديم - اما خود كورى را بر هدايت برگزيدند . » [ 3 ] آمده است ، در حالى كه اگر خداوند آنان را بر حق مجبور كرده بود نمىتوانستند به راه گمراهى بروند . چنين نيست كه اگر ابهامى در آيه باشد ، دليل بر خلاف آيات روشن گردد كه ما بايد مطابق آنها عمل كنيم ، و به همين معناست آيهء مبارك : « از آن جمله است آيات روشن - محكمات كه آنها ام الكتابند ، و آيات ديگرى متشابه و مبهم ، اما آن كسانى كه انحرافى در دل دارند ، از آيات متشابه پيروى كنند ، تا با تأويل آن در دين راه شبهه و فتنه‌گرى پديد

--> [ 1 ] سورهء اسراء / 16 . [ 2 ] سورهء نساء / 163 . [ 3 ] سورهء فصّلت / 17 .