محمدجواد فضل الله ( مترجم : سيد محمد صادق عارف )
27
الامام الرضا ( ع ) تاريخ و دراسة ( تحليلى از زندگانى امام رضا ع ) ( فارسي )
امام باقر و امام صادق عليهم السّلام نسبت دادهاند ، كه آنان در نزد برخى از اصحاب و تابعان تلمّذ و تحصيل كردهاند ، ولى بر اين گفته خود هيچگونه مستند تاريخى و دليل قابل اعتمادى ندارند ، و گفتار آنها در اين باره دروغ محض ، و حدس و فرض مغرضانه است . آنچه نادرستى اين دروغها و افتراها را تأييد مىكند ، اين است كه ائمّه عليهم السّلام : هرگز پاسخ خود را به مسائل به يكى از صحابه و يا تعابعان مستند نمىكردهاند ، بلكه آنچه را در جواب پرسشكنندگان بيان مىفرمودهاند ، به يكى از پدران خود نقل از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله استناد مىدادهاند ، و يا آن را به صحيفههايى از علوم كه ويژه خاندان رسالت مىباشد و يكى پس از ديگرى ، آنها را به ارث بردهاند منسوب مىداشتهاند ، و اين نكتهاى است كه هر كس آثار ائمّه عليهم السّلام را بررسى كند ، و از اخبار آنان آگاهى داشته باشد ، آن را درمىيابد ، چنان كه بسيارى از اهل تتبّع ، به آن تصريح ، و قول ما را تأييد كردهاند . به علاوه اگر فرض كنيم ، برخى از ائمّه عليهم السّلام در حلقه درس بعضى از صحابه و تابعان حاضر شدهاند ، حضور آنها مفيد اين معنا نيست كه نزد آنها تلمّذ كردهاند ، و اين صحابه و تابعان ، شيخ و استاد آنها در علوم مىباشند ، زيرا يكى از آثار تلمّذ در آن زمان روايت حديث بوده است ، و از هيچ يك از امامان عليه السّلام معهود نيست ، كه جز از طريق پدران خود ، نقل حديث كرده باشند ، و اگر رواياتى از آنان جز از اين طريق در دست است ، كه به صحابه و تابعان استناد جستهاند ، آن روايات مربوط به علوم دين ، و يا فنّى از فنون نيست ، بلكه غالبا مشتمل بر امور عادى خاصّى است ، كه به زندگى رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله مربوط مىشود ، و يا در مقام احتجاج با مخالفان است كه به روايات اسلاف آنان استدلال شده است ، از اين جا مىتوانيم بدانيم كه چرا گروهى از محدّثان اهل سنّت احاديث امام صادق عليه السّلام را ضعيف شمرده و بدانها عمل نكردهاند . همچنان كه مىتوانيم از سخنان آنان بدانيم ، كه امام صادق عليه السّلام نزد هيچ يك از كسانى كه نام مىبرند ، درس نخوانده و شاگردى نكرده است . ابن سعد در طبقات آن جا كه از امام صادق عليه السّلام سخن مىراند ، مىگويد : « او احاديث بسيار دارد ، كه مستند نيست و ضعيف شمرده مىشود ، بدين علّت كه يك بار از او پرسيده شد ، اين احاديث از پدر تو است ؟ پاسخ داد : بلى و بار ديگر در پاسخ همين پرسش گفت : كه اين احاديث را در كتابهاى پدرم يافتهام » .