گفتارى از مترجم تاريخ زندگانى حضرت امام علىّ بن موسى الرّضا عليه السّلام با رويدادها و دگرگونيهاى بزرگى همراه است كه پيوسته به وسيله تاريخ‌نگاران و نويسندگان اعمّ از شيعى و سنّى و غير مسلمان مورد بحث و گفتگو قرار گرفته ، و درباره علل پيدايش و چگونگى اين تحوّلات نظرهاى گوناگونى ابراز شده است . انگيزه مأمون براى دعوت امام عليه السّلام به خراسان ، و پيشنهاد منصب خلافت به ايشان و ردّ آن از طرف حضرت ، و سپس چگونگى پذيرفتن مقام ولايتعهدى مأمون و حوادثى كه پس از اين اتّفاق افتاده ، و بالاخره كيفيّت شهادت آن بزرگوار ، از مسائل عمده تاريخ اسلام در آخر قرن دوّم و آغاز قرن سوّم هجرى است ، كه به سبب سياستهاى مزوّرانه و مدلّسانهء مأمون خليفه عبّاسى ، در زير پرده‌اى از ابهام قرار گرفته ، و برخى از تاريخ‌نويسان و ساده‌انديشان ، فريب اين سياستها را خورده و به سادگى از كنار اين وقايع گذشته ، و برخى مانند طبرى و به پيروى از او ابن اثير و ابو الفدا درباره كيفيّت شهادت آن حضرت به نقل اخبار نادرست پرداخته‌اند و شايد نخواسته‌اند علل بروز اين حوادث را بررسى و آشكار كنند ، و از قوّت و قدرت انبوه شيعيان خراسان ، و دلباختگى و از خودگذشتگى آنان در قبال علويان ، و ناخشنودى آنها از غدر و بيدادگرى عبّاسيان سخن به ميان آورند ، و از انگيزه‌هاى مأمون در اتّخاذ سياستهاى مرموز ، و صحنه‌سازيهاى عوامفريبانه و تزويرگرانه او پرده بردارند . به منظور اين كه ذهن خوانندگان براى مطالعه كتاب حاضر آماده ، و با اوضاع و شرايط حاكم بر عصرى كه سخن از آن در ميان است آشنا شود ، و بر آنچه گفته شد شاهدى آورده باشم ، به خبرى كه مرحوم محدّث قمى از ابو الفرج نويسنده كتاب