مقدمهء ناشر دانشمندان اسلامى مسائل گوناگون تاريخ اسلام را تاكنون به گونه‌هاى متفاوت به رشته تحرير درآورده و خطوط برجستهء اين دوره از تاريخ بشريّت را به عنوان نقطهء اوج تعالى انسانى به نحوى ترسيم كرده‌اند . پژوهشگران و انديشمندان نصوصى را از ميان انبوه يادداشتهاى بجامانده از گذشتگان برگزيده و هريك بر اساس برداشتهاى خود به تجزيه و تحليل رويدادهاى گذشته پرداخته‌اند ، محققان شيعه نيز در اين ميان نقشى در خور ايفا كرده و با توجّه به نگاشته‌هاى ديگران و عنايت دوچندان به اخبار و روايات پيشوايان خود به كار پژوهش در تاريخ دست يازيده‌اند ؛ و انصاف را كه به سهم خود در اين راه گامهاى ارزنده‌اى برداشته و آثار سودمندى را به گنجينه گرانسنگ فرهنگ اسلامى افزوده‌اند . آرى ، اين سرايندگان تواناى شيعه بودند كه با دلهاى آكنده از هزاران سوز و گداز حماسه‌هاى پرشور عاشوراى حسينى را به رشتهء نظم آوردند ، و بيانگر بلنداى روح شهيدانى شدند كه پيام جاودانه خونشان هماره در گوش زمان بازتاب خواهد داشت ؛ و اين سخنوران نام‌آور شيعه بودند كه رنجنامه‌هاى برآمده از سويداى جانشان را در قالب‌هاى بلاغت و شيوايى براى نسلهاى آينده به يادمان نهادند ؛ و همين تاريخنگاران بودند كه تأمل و ژرف‌انديشى در رويدادهايى كه جسته و گريخته در اين سو و آن سوى قلمرو مسلمين اتفاق مىافتاد به ثبت آن پرداخته و سيماى خونرنگ تاريخ آكنده از جهاد و مبارزهء تشيع را با دستهاى پراقتدار خود بر تارك زمانه نقش بستند ؛ و همين آثار و نوشته‌ها بود كه دستمايه‌اى شد تا ديگران در پرتو آن به تجزيه و تحليل وقايع و يافتن فلسفهء رخدادها بپردازد .