كاش مرحوم دكتر آيتى دربارهء آن توضيحى مىدادند ، و شايد هم لازم بود خود بنده اين كار را مىكردم متأسفانه غفلت شد . اكنون به اين اشاره آن را جبران مىكنم كه اين طايفه از مشركين مردمى بودند كه سخت بر ضد اسلام برخاسته بودند و با پيامبر اسلام و مسلمانان سر جنگ و ستيز داشتند لذا آن حضرت هم خود را ناچار ديد با آنها قاطعانه برخورد كند ، او با اين دستور خود آنان را در جنگ با مسلمانان به سختى شكست داد و از بين برد . و در حقيقت اين فرمان نوعى دفاع و پيشگيرى بود . 8 - در « سريّهء زيد بن حارثه به وادى القرى بر سر امّ قرفه » ( ص 451 - 453 ) آمده است : به دستور زيد ام قرفه به وضع فجيعى كشته شد و پس از چند سطر مسطور است كه : « زيد بن حارثه در بازگشت به مدينه در خانهء رسول خدا را كوبيد و رسول خدا بى آن كه لباس بپوشد به استقبال وى شتافت و او را در آغوش گرفت و بوسيد ، زيد هم آنچه را كه پيش آمده بود گزارش داد » . انتقاد اين است كه : با اين كه رسول خدا از كشتن پير زنان نهى كرده بود ، چرا به زيد چيزى نفرمود با اين كه پير زن به طرز فجيعى كشته شده بود ! ؟ پاسخ - درست است قتل پيرزنان دشمن منهىّ عنه است امّا اين حكم ، حكم اولى است و اختصاص دارد به موارد طبيعى ، و اين منافات ندارد با اين كه وضع خاصى بوجود آيد كه حكم اولى تغيير كند ، داستان امّ قرفه از همين قبيل است . ملاحظهء سريّهء اول زيد و همين سريّه به وادى القرى به خوبى اين مطلب را ثابت مىكند ، بنابراين تقرير پيامبر بلكه تشويق او از همين جهت است و در حقيقت حكم اولى را تخصيص داده است . 9 - در صفحهء 501 چاپ سوم در ترجمهء « و ربّ الشياطين . . . » شيطان به ديو ترجمه شده است بر فرض كه چنان كه راغب در مفردات آورده : « قال ابو عبيدة : الشيطان اسم لكلّ عارم من الجنّ و الانس و الحيوانات . . . » به شيطان معناى عامّى بدهيم يقينا آن را نمىتوانيم به معناى ديو بگيريم كه موجودى است خيالى و واقعيّت خارجى