بدهد ، اما به اين اميد كه پس از اين در باب مذاهب اسلامى و چگونگى تكوين آنها ، و نيز در مورد مذاهب اهل بيت و جايگاه آن در شريعت و قانون‌گذارى اسلام ، بحث و تحقيق خواهم كرد ، آرامش يافتم . اين انديشه همواره در ذهنم بود كه چگونه مىتوان اين فكر را عملى كرد ، در حالى كه گرفتار كارهايى بودم كه نه رحمى مىشناسند و نه انتظار انصافى از آنها مىتوان داشت ؛ و ليكن وقتى كه خداوند بخواهد اسباب كار را فراهم مىكند . در همين ايام دوست فاضل ، استاد هاشم زين العابدين صراف موصلى ، كه من او را در خارج از نجف اشرف ديده بودم و بين من و او پيوند و رابطه استوارى وجود داشت و با هم بحثهايى طولانى نيز داشتيم ، از موصل رسيد . او از من خواسته بود كه مطالبى در باب زندگى امام صادق برايش بنويسم ؛ چرا كه از امام چيزى بيش از آنكه وى پسر امام باقر و استاد ابو حنيفه است ، نمىداند . اين تقاضا مرا وادار كرد كه با بحث و تحقيق در زندگى امام صادق ، و بيان مذهب اهل بيت ، و فقه آنان كه در روزگار امام صادق گسترش يافت ، به انتشار حقايقى دست زنم . اين كار جز با پرداختن به مذاهب فقهى اسلام و چگونگى پيدايش آنها و آشنايى با پيشوايان اين مذاهب به قصد روشن شدن حقايق زندگى حق‌طلبانه آنان ممكن نمىگرديد . از اين رو اين كتاب را فراهم آوردم و على رغم مشكلات و موانع جدى و خرد كننده‌اى كه در سر راه چنين كارى وجود داشت و با گرفتاريهاى متعددى نيز مواجه شدم ، بخشى از اوقاتم را صرف آن كردم ، تا اينكه اين تأليف در چند مجلد به صورت دائرة المعارف بزرگى درآمد . در اين دائرة المعارف به روشنى زياد مجموعه عواملى كه در ايجاد تفرقه و جدايى بين مسلمانان نقش داشت ، و به دشمنان مجال داد تا به انگيزه انتقام و جبران خسارات و دميدن روح دشمنى خود را در صفوف مسلمانان داخل كنند تصوير شده است . در اين تأليف براى زيبانويسى و آفريدن نثرى استوار چندان تلاش نكردم ، اما اگر انشاء عالى و گسترش تخيل و استادى در خلاقيت ادبى را از دست داده‌ام ، اخلاص و زلالى نيت از من سلب نشده ، و صداقت در گفتار و امانت در نقل مطالب و ادب در برخورد از دست نرفته است . به هر حال اين كتاب را به همين صورت ، به قصد خدمت به اهل بيت ( ع ) در حد توانم تقديم مىكنم . و ما توفيقى الا بالله عليه توكلت و اليه انيب . نجف اشرف 1375 ه / 1956 م . اسد حيدر