السيد محسن الأمين ( مترجم : على حجتى كرمانى )
66
سيره معصومان ( فارسي )
امام صادق ( ع ) از نظر علم و فضل سر آمد روزگار خود به شمار مىآمد . امام مالك بن انس دربارهء آن حضرت گفته است : در فضيلت و دانش و عبادت و پارسايى هيچ ديدهاى چون جعفر بن محمد را نديده و هيچ گوشى توصيف آن را نشنيده و بر هيچ قلبى خطور نكرده است . او بسيار سخى ، خوش مشرب و پرفايده بود . حسن بن زياد گفت : از ابو حنيفه دربارهء فقيهترين كسى كه ديده پرسش شده ؟ گفت : فقيهترين كسى كه ديدهام جعفر بن محمد بوده است . ابن ابى ليلى گويد : من هيچ سخن يا تصميمى را كنار نگزاردهام مگر به قول يك تن و او جعفر بن محمد است . هيچ كس جز امير مؤمنان على بن ابى طالب ( ع ) و فرزندش جعفر بن محمد فرياد نكرد كه سلونى قبل ان تفقدونى . جنابذى در كتاب معالم العترة الطاهرة از صالح بن اسود نقل كرده است كه گفت : شنيدم جعفر بن محمد مىگويد : پيش از آن كه مرا از دست دهيد از من پرسش كنيد . زيرا آنچه من براى شما مىگويم كسى نمىتواند مانند آن را بگويد . امام صادق ( ع ) مىفرمود : حديث من حديث پدرم و حديث پدرم حديث جدم و حديث جدم حديث على بن ابى طالب و حديث على حديث رسول خداست : از آن حضرت به اندازهاى از علوم ارزشمند روايت شده كه موجب شگفتى عقل مىشود . دانشمندان آن قدر كه از امام صادق ( ع ) روايت نقل كردهاند ، از ديگر اهل بيت روايت نياوردهاند . و هيچ يك از صاحبان آثار و راويان اخبار بدان اندازه كه از محضر امام صادق ( ع ) كسب فيض كردهاند ، از ديگران بهره نبردهاند محدثان ، نام راويان موثق آن امام را گرد آوردهاند كه شمار آنان ، با وجود اختلاف در آرا و گفتار ، به چهار هزار تن مىرسد . تنها ابن عقده زيدى در كتاب رجال خود چهار هزار راوى براى آن حضرت برشمرده و كتابهاى آنان را ياد كرده است تا چه رسد به ديگران . ابن غضايرى كه مستدركى بر كتاب ابن عقده نوشته ، بر تعداد راويان امام صادق ( ع ) افزوده است . و تنها يكى از راويان آن حضرت به نام ابان بن تغلب سى هزار حديث از آن امام نقل كرده است . حسن بن على وشا گويد : « در اين مسجد ، ( مسجد كوفه ) نهصد تن از مشايخ حديث را درك كردم كه همگى مىگفتند جعفر بن محمد چنين حديث كرد . بسيارى از بزرگان فقها و برجستگان پهنهء علم و دانش از پرورش يافتگان مكتب امام صادق ( ع ) بودهاند . از اين عده مىتوان به كسانى همچون زراة بن اعين و دو برادرش بكر و حمران ، جميل بن صالح و جميل بن دراج و محمد بن مسلم طائفى و بريد بن معاويه و هشام بن حكم و هشام بن سالم و ابو بصير و عبيد الله و محمد و عمران حلبى و عبد الله بن سنان و ابو الصباح كنانى و بسيارى ديگر از فضلا اشاره كرد . به غير از اين چهار هزار تن كه ذكر آنان گذشت ، شمار بسيارى ديگر از دانشمندان