. . خوشبختانه در اين زمينه خواست و مشيت الهى پشتوانهء شور و شوق و علاقهء مسلمانان قرار گرفت و خلفاى اموى علىرغم حكومت ترس و وحشت ، خفقان و سركوب ، نتوانستند جلو تحقق ارادهء خداوندى را بگيرند و سيره و سنت حضرت محمد بن عبد اللّه ( ص ) ، آخرين فرستادهء پروردگار ، به عنوان دومين منبع از منابع شناخت اسلام ، در كنار قرآن كريم ، با تمامى اضلاع و ابعادش به دست نيرومند تأليف و تدوين سپرده شد و سيره‌نويسان بزرگى چون : « ابن شهاب زهرى » ، « ابو الاسود يتيم عروه » ، « موسى بن عقبه » ، « محمد بن اسحاق » و « ابو معشر سندى » به تدوين سيرهء رسول اكرم ( ص ) ، همت گماشتند . كهن‌ترين ، معتبرترين و جامع‌ترين سيره ، سيرهء محمد بن اسحاق ( معروف به سيرهء ابن هشام ) است . « 12 » و پس از آن بايد از سيره‌هاى ديگرى چون : تاريخ طبرى ، المغازى واقدى ، طبقات ابن سعد ، انساب الاشراف بلاذرى ، الاغانى ، الاصنام ابن كلبى ، ازرقى ، تاريخ يعقوبى و . . . نام برد . « 13 »

--> ( 12 ) بدين جهت كه سيرهء مزبور توسط ابو محمد عبد الملك بن هشام حميرى نحوى ( م 218 ، ق ) تلخيص گرديده . ( 13 ) از جملهء مهم‌ترين و مشهورترين « كتب سيره و حديث » كه در شمار مصادر سيره‌نويسان قرون متأخر اسلامى و نيز مورخان و سيره‌نويسان معاصر ( از جمله نويسنده محقق اين كتاب ) قرار دارند ، عبارتند از : 1 . الروض الانف / ابو القاسم عبد الرحمن بن عبد اللّه سهيلى ( 581 ) ، شرح مشروحى بر سيرهء ابن هشام ، ( در 7 جلد ) . 2 . زاد المعاد فى هدى خير العباد / ابو عبد اللّه زرعى دمشقى ( 751 ) ، ( در 4 جلد ) . 3 . الاكتفاء فى مغازى رسول اللّه و الثلاثة الخلفاء / سليمان بن موسى بن سالم حميرى كلاعى ( 634 ) ، ( در دو جلد ) . 4 . امتاع الاسماع بما للرسول من الابناء الاموال و الحفدة و المتاع / احمد بن على بن عبد القادر ، علامهء مقريزى ( 845 ) ، اين كتاب براى نخستين بار در سال 1941 ميلادى با تحقيق استاد محمود محمد شاكر چاپ شده است . 5 . شرح الدرر در شرح الفية السيرة حافظ عراقى / شيخ الاسلام ابن حجر عسقلانى ( 852 ) . 6 . وفاء الوفاء باخبار دار المصطفى ( ص ) / ابو الحسن نور الدين سمهودى ( 911 ) ( در دو جلد ) و . . . بر طبق تحقيق يكى از پژوهشگران معاصر ، مفصل‌ترين زندگينامه‌اى كه از پيامبر اكرم ( ص ) در دست داريم ، عبارت است از : سيرهء شاميه يا سبل الهدى و الرشاد فى سيرة خير العباد / تأليف : امام محمد بن يوسف صالحى شامى دمشقى ( 942 ) ، مورخ و محدث مشهور قرن دهم هجرى كه در دوازده جلد بزرگ ، در حدود بيش از هفت هزار صفحه به چاپ رسيده است . امّا نكات مهمى كه خوانندهء كتابهاى سيره بايد به آن توجهى عميق داشته باشد عبارتند از : الف : كتمان حقايق ؛ كتمان حقايق تاريخى در ميان مورخان اسلام ، نقصى شايع و تقريبا همگانى است . بسيارى از نويسندگان سيره‌ها ، همانند طبرى ، ابن جوزى ، ابن اثير ، ابن خلدون ، ابن كثير ، ابو الفداء و . . . كما بيش در چنگال عفريت پنهان‌كارى گرفتارند ! ! ب : تحريف ؛ تحريف حقايق نيز يكى از مشكلاتى است كه ما در كل تاريخ با آن روبه‌رو هستيم ! اين مشكل در تاريخ اسلام هم به روشنى ديده مىشود ، تحريف و تبديل اسامى ، اماكن ، ازمنه و حوادث در متون كتابهاى وقايع‌نگاران و حوادث‌نويسان نمونه‌هاى فراوان دارد . ج : تعصب ؛ نقطهء ضعف ديگرى كه در بسيارى از كتابهاى تاريخى و سيره‌نويسى يافت مىشود ، تعصبهاى شديد مذهبى و فرقه‌اى است كه نمونه‌هايى از آن بسيار تند و غير منطقى مىباشد ! و لذا ما به عنوان يك هشدار به خوانندهء مسلمان و علاقه‌مند دريافت حقايق ناب و صحيح ، اعلام مىداريم : اكثريت قريب به اتفاق كتب تاريخ و سيره ، گرفتار پنهان‌كارى و تحريف و تبديل حقايق و تعصب كور فرقه‌اى است و لذا غث و سمين ، درست و نادرست دست در دست هم ، محتواى كتابهاى مزبور را تشكيل داده‌اند ! تا آنجا كه ما از روى اطمينان كامل ادعا مىكنيم : كتابى كه بتوان آن را تاريخ صحيح اسلام يا سيرهء صحيح پيامبر اكرم ( ص ) معرفى كرد ، در دست نداريم و هر چه هست و هر چه داريم بايد مطلب به مطلب ، حتّى سطر به سطر ، روايت به روايت ( از حيث سند و متن ) مورد بررسى و نقّادى عالمانه قرار گيرد و اين نيازمند تتبعى گسترده در متون تاريخ و حديث و نيز قدرت نقّادى همراه با شيوهء علمى تحقيق است ، همان ويژگيهايى كه فقهاء ، محدثان و رجال ما در باب « احاديث الاحكام » با دقت و ظرافتى كم‌نظير به كار گرفته‌اند ، اما در ساير ابواب چه ؟ چه عرض كنم ؟ ! ( جهت آگاهى بيشتر از منابع كهن تاريخى و مصادر سيره و نيز دريافت نمونه‌هايى از تحريف و تعصب و كتمان حقايق به مقالهء محققانه : مفصل‌ترين سيرهء پيامبر ( ص ) / محمد على جاودان ، مندرج در مجلهء فرهنگى - پژوهشى / آئينه پژوهش / شمارهء 3 ، سال 6 / خرداد و تير ماه 73 / ص 9 ، مراجعه كنيد ) ضمنا جهت رعايت جانب علم و فضل و تحقيق لازم است يادآور شوم كه : مجلهء بىنظير آئينه پژوهش كه به انگيزهء كتابشناسى ، نقد كتاب و اطلاع‌رسانى و عمدتا بهسازى نشر و پژوهش در حوزهء فرهنگ اسلامى ، هر دو ماه يك بار منتشر مىشود ، از عميق‌ترين و محققانه‌ترين منشورات و انطباعاتى است كه در سالهاى اخير با همكارى تعدادى از فضلاى جوان حوزهء علميه قم و نسل نوخاستهء ميمون و مبارك و تحول‌آفرين روحانيت شيعه ، سر و سامان پذيرفته است و به حق نه تنها براى دست‌اندركاران تهيه آن و نه تنها براى حوزهء شيعى قم و ايران كه براى حوزهء گستردهء معارف اسلامى در كل جهان اسلام افتخارآميز و غرور آفرين است !