سخن ناشر مِن الْمُؤْمِنِين رِجال صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّه عَلَيْه فَمِنْهُم مَن قَضى نَحْبَه وَ مِنْهُم مَن يَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِيلًا . « 1 » نيم قرن پس از هجرت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در تاريخ ، واقعهاى شگفتانگيز ، غمافزا و در حقيقت در نوع خود بىسابقه ، رخ داد . در اين واقعهء مهم و اساسى كه بايد بر آن ، جنگ تمام عيار ميان حق و باطل و نور و ظلمت نام نهاد ، در يك سو ، تاريكانديشان خفاش صفتى كه از نور بعثت مىگريختند و سعى در خاموش نمودن آن داشتند ، قرار گرفته بودند و در سوى ديگر ، حق‌جويانى كه چون ابو ذر و سلمان ، گرد پيامبر رحمت مىگشتند تا نور ، مهر و نشانهء نبوّت را بيابند ، وجود داشتند . در حادثهء كربلا ، نقش خواص و عوام و پديدآورندگان آن حادثهء غمانگيز ، قابل دقّت و مطالعه است . مسئلهاى به بزرگى قيام خونين كربلا ، زمينه‌هايى دارد كه بايد مورد تأمّل قرار گيرد . مهم‌ترين عامل پيدايش اين حادثهء تلخ ، انحراف مسئلهء رهبرى از مسير صحيح آن بود تا جايى كه پس از چند سال ، مجددا سنّت‌هاى جاهلى در جامعه ، مورد توجّه اداره كنندگان قرار گرفت و ارزش‌هاى اسلامى - كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم براى آنها زحمات فراوانى متحمّل شد - در جامعه كم رنگ شد ؛ غيرت دينى ، افول نمود ، شخصيت‌هائى چون امير المؤمنين عليه السّلام خانه‌نشين شدند ، حق در حصار بدعتها گرفتار آمد ، امر به معروف و نهى از منكر در جامعه متروك ماند و در يك كلام : قرآن و عترت ، در انزوا قرار گرفت . به هر حال ، در حادثهء كربلا ، قدرت دو تفكر ، دو گونه تربيت ، دو نوع نگرش به

--> ( 1 ) . احزاب / 23 .