نخستين مجموعه علوم قرآن خود ، التحبير في علم التفسير را تدوين كرد و شماره علوم قرآن را به 102 نوع رساند . « 1 » آن‌گاه با پيش رو داشتن التحبير خود و با الهام از البرهان زركشى ، مهم‌ترين ، مشهورترين ، خوش‌نظم‌ترين و مؤثرترين مجموعه علوم قرآن ، الإتقان في علوم القرآن را پديد آورد . اين تأليف كه از مجموعه‌ها و تك‌نگارىهاى علوم قرآن تدوين گرديده ، به هشتاد نوع تقسيم شده است و اگر مؤلف شيوه خود در التحبير را در پيش مىگرفت علوم آن بالغ بر سيصد نوع مىگرديد . مولف در مقدمه از تقسيمات علوم قرآن پيش از خود و آثار خود سخن به ميان آورده است . « 2 » او همچنين در تك علم‌هاى قرآن نيز آثار باارزشى به رشته تحرير كشانده است . اكثر قريب به اتفاق انواع الاتقان نيز تحت عنوان بخش‌هاى نه‌گانه فصل دوم گنجانده شده است . « 3 » پس از سيوطى تا پايان سده سيزدهم هجرى اقدامى جدى و مؤثر در علوم قرآن پديد نيامد ، اما در سده چهاردهم و عصر حاضر رستاخيز عظيمى ، در تأليفات علوم قرآن ، چه در تك‌علم‌ها و چه در مجموعه‌ها ، به پا شده است . برخى از اين تك‌نگارىهاى در دسترس ، در پايان هريك از بخش‌هاى فصل دوم ، به ترتيب الفبا فهرست گرديد و در فصل سوم و دو بخش آخر همين نوشتار حدود 130 مجموعه علوم قرآن و حدود سى تأليف در تاريخ قرآن كه مجموعه‌هاى علوم قرآن محدود شده است - به ترتيب حروف الفبا فهرست شده و مطالب آثار مهم افزوده گشته است . « 4 » اينك براساس آثار تدوين يافته در تك علم‌ها و مطالب ياد شده در مجموعه‌هاى علوم قرآن از آغاز تاكنون ، مىتوان اين علوم را به نه عنوان تقسيم كرد كه برخى از اين عناوين ، خود به قسمت‌هاى كوچك‌ترى تقسيم شده است : 1 - نزول قرآن شامل كليات نزول ، مكان نزول ( مكى و مدنى ) و اسباب نزول . 2 - قراءات شامل قراءات ، تجويد و وقف و ابتدا .

--> ( 1 ) . سيوطى ، التحبير ، همو ، الإتقان ، 1 / 17 - 23 ؛ فصل سوم ، بخش اول همين نوشتار . ( 2 ) . سيوطى ، الإتقان ، 1 / 16 - 35 ؛ فصل سوم ، بخش اول همين كتاب . ( 3 ) . ر ك : پاورقى سرآغاز بخش‌ها در فصل دوم همين اثر . ( 4 ) . ر ك ، دو بخش پايانى فصل سوم .