ابراهيم اقبال
15
فرهنگ نامه علوم قرآن ( فارسى )
الفبايى سى مجموعه تاريخ قرآن مختص به معاصران به شيوه بخش پيشين با اين يادآورى كه هرچند عنوان « تاريخ قرآن » معاصر و جديد است اما مباحث عمده آن مانند نزول ، كتابت و رسم الخط و تقسيمات قرآن و قراءات ، مباحث اصلى مجموعههاى علوم قرآن و عنوان بخش انبوهى از تكنگارىهاى آن را از ديرباز تاكنون سامان داده است . در پايان - با هدف هماهنگى بيشتر ميان فصلها و بخشهاى اين نوشتار - قرآن و علوم آن را مىتوان به شجرهاى طيب و درختى پرنور و واژگون در آسمان تشبيه كرد كه قرآن مجيد ، ريشه و تنه اصلى آن درخت است . تكدانشها ، شاخههاى اصلى و بخشهاى آن ، شاخساران آن شاخههاست . برخى از شاخهها ، بس كهن ، تنومند و برومند ، و برخى جوانتر و خوشاندامتر است . مجموعههاى علوم قرآن بهسان شاخهاى بس تنومند و به هم آمده از آن تكشاخهها و در ميان آنهاست ، هريك از شاخهها ، تا اندازهاى به چشمه و ريشه اصلى نور ، رهنمون مىسازد و براى نورگيرى كامل ، همه شاخهها را بايد درنورديد . 5 . يادآورىها اين نگاشته ، هر چند حاصل چندين تأليف ، فرهنگ و فهرست را در خود دارد و افزون بر آنها ، صدها اثر از آثار معاصران و ايرانيان را شامل است و ويژگىها و برترىهايى دارد ، هيچ ادعاى كمال ندارد و اطمينان مىدهد كه اين تنها بخشى از تلاشهاى دانشمندان و شيفتگان قرآن مجيد است ؛ جاى آن داشت كه آثار مهم و اختصاصى تكعلمها معرفى مىشد ولى به دليل ضيق فرصت به اكثر آنها پرداخته نشد ؛ آمار ارائه شده در هرفصل و بخش ، تنها براساس آثار فهرست شده است ؛ ارجاعات زركشى ، غالبا پاورقى محققان البرهان مورد نظر است ؛ در ترجمه آيات قرآن ، از ترجمه محمد مهدى فولادوند استفاده شد ؛ أسامى ناشران غالبا با نام عربى ذكر گرديد و تأليفات احكام قرآن ، قصص و تفسير در تقسيم علوم قرآن و معرفى آثار مورد نظر نيست . در پايان از رهنمودها و تلاشهاى اساتيد فرزانه در امر راهنمايى و مشاوره اين تأليف و از كوششهاى همه اساتيد در مقاطع تحصيلات تكميلى و نيز از زحمات و مساعدات مسئولان و كاركنان محترم دانشكده الهيات و بانيان و كارگزاران كتابخانهء تخصصى علوم