محمد يوسف حريرى

56

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

27 ) - اقلام جمع قلم به معناى آلت نوشتن مىباشد . قلم از نعمت‌هاى بزرگ خداوندى است كه به انسان عنايت فرموده و در حقيقت زبان دوم بشر است كه با آن ما فى الضمير خود را اظهار نموده و آثار گذشته را ضبط و حفظ مىنمايد . نام اولين سوره‌اى كه بر پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله نازل شده قلم مىباشد و همين دليل بر اهميت قلم و تعليم در دنياى بشريت است . ( دانستىهايى از قرآن كريم - ش 10 - ص 58 ) اقلام سته به خطوط ثلث ، محقق ، ريحان ، نسخ ، توقيع و رقاع گفته مىشود كه در قرن سوم و چهارم هجرى از خط كوفى به صورتى ابتكارى توسط كتّاب و خوشنويسان ارائه گرديد . در كتابت قرآن از خط ثلث و خط ريحان و خط نسخ استفاده مىشد . در مورد مخترع و ايجاد كنندهء اين خطوط بحث‌هاى فراوان صورت گرفته و نظرات مختلفى ارائه شد اما يقينا ابن مقله ( متوفى 328 هجرى قمرى ) براى اين نوع كتابت اصولى را ارائه نمود و هر شش قلم را به نيكوترين وجه مىنوشت ( روزنامهء جمهورى اسلامى ، 25 / 11 / 1375 ، ص 12 ) اكتاف ( ا ) در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله از جمله ( - ) نوشت افزار قرآن اكرم اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ ( علق - 3 ) بخشنده‌ترين . گرامىترين . خداى تعالى است ( نام‌ها و صفت‌هاى خداى رحيم ، ص 127 ) اكل سحت ( س ) وَ أَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ ( مائده - 62 ) اكل سحت خوردن مال است بدون وجه شرعى . بهاى عذره ، مردار ، شراب ، آلات لهو و لعب ، قمار . درآمدهاى ناشى از غصب و ظلم و رشوه و دزدى و حمل محرمات و كهانت و روسپيگرى و نحو اينها ( مجمع البيان - عمل صالح ، ص 32 - خطوط كلى اقتصاد ، ص 382 ) ال ( ا ) عنوانى است در كتب تفسير و علوم قرآنى بر سوره‌هايى كه با الف و لام ( ا ل ) آغاز شده است چون : بقره ، آل عمران ، عنكبوت ، روم ، لقمان و سجده ، ( پژوهشى در تاريخ قرآن كريم - ص 104 ) أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ آگاه باشيد كه با ياد خدا دلها آرامش مىيابد ( رعد - 28 ) - از مثل‌هاى قرآنى است كه معروف و در زبان‌ها جارى است ( گذرى بر قرآن - ص 98 ) الاغ باركش مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً . . . ( جمعه - 5 ) - مثل حال آنان كه تحمل ( علم ) تورات كرده و خلاف آن عمل نمودند در مثل به الاغى ماند كه بار كتابها بر پشت كنند . از تمثيلات قرآنى است و تمثيل عالمانى است كه با داشتن علم و آگاهى به حقايق و بر حق بودن رسولان الهى ، آيات بينات خدا را تكذيب و انكار مىكنند . ( تشبيهات و تمثيلات قرآن - ص 187 ) الباقيات الصالحات - باقيات الصالحات الحاق نوعى ( - ) وقف ( 7 )