محمد يوسف حريرى

40

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

تفسير نمونه ) اسرائيليات در اصطلاح مفسران و محدثان ، اسرائيليات شامل اخبار و داستان‌هاى خرافى و اساطيرى است كه وارد تفاسير و احاديث اسلامى گرديده ، خصوصا آن دسته از عقايد و افسانه‌ها و خرافاتى كه بعد از ورود جمعى از يهوديان و مسيحيان به دين اسلام و يا تظاهر آنها به مسلمانى ( از قرن اول هجرى ) وارد جامعه اسلامى گرديده است . شايد بتوان گفت اسرائيلات از دو منبع و مصدر اصلى يعنى كتب تحريف شده يهود و نصارى و خيال‌پردازى و افسانه سرايىهاى مسلمان نماهاى اهل كتاب سرچشمه گرفته است . به اين نحو كه بسيارى از روايات اسرائيلى در منابع تحريف شده يهود و نصارى ريشه داشته و با رنگ و لعابى جديد و با پردازشى اسلامى وارد تفاسير و ساير منابع مسلمين گرديده و هم‌چنين است ذهنيت پردازى و افسانه سرايى يهوديان و مسيحيان تازه مسلمانى چون كعب الاحبار ، وهب بن منبه ، عبد اللّه بن سلام ، تميم دارى ( و همكيشانشان ) . اينان قصص قرآن و داستان انبياء را كه به اجمال و اختصار در قرآن مجيد طرح شده است دست مايه كار خود قرار داده و شرح و تفصيلاتى داده‌اند همچون طول و عرض حضرت آدم ( عليه السلام ) ، طول و عرض و ارتفاع كشتى نوح و ماجراى حيواناتى كه در آن بودند ، نام عصاى حضرت موسى ( عليه السلام ) و مشخصات و جنس آن ، نوع درختى كه خداوند بوسيله آن با حضرت موسى ( عليه السلام ) سخن گفت ، ويژگىهاى اژدهايى كه از عصاى آن جناب پديد آمد ، ويژگىهاى تابوت عهد و طول و عرض و جنس آن ، نام سگ اصحاب كهف و رنگش و موضوعاتى از اين قبيل . عوامل نفوذ اسرائيليات در فرهنگ اسلامى عبارتند از : حضور اهل كتاب در جزيرة العرب پيش از اسام ، ضعف فرهنگى عرب وجود قصه سرايان و افسانه پردازان در ترويج اسرائيليات و نقش حكومت اموى در اشاعه اسرائيلات ( بينات - ش 24 - ص 89 به بعد ) اسرار الفاتحة - اسرار كلام اللّه اسرار القرآن اسرار كلام اللّه اسرار بسم اللّه - اسرار كلام اللّه اسرار الوحى ( ا ر ل و ) حديث قدسى را گويند چون كه به خدا نسبت داده شده است . ( تاريخ قرآن ص 97 ) اسرار بسم اللّه - اسرار كلام اللّه اسرار كلام اللّه از ولى اللّه اعظم حضرت امام امير المؤمنين ( عليه السلام ) روايت شده كه : « اسرار كلام اللّه فى القرآن و اسرار القرآن فى الفاتحه و اسرار الفاتحه فى بسم اللّه الرحمن الرحيم و اسرار بسم اللّه الرحمن الرحيم فى باء بسم اللّه الرحمن الرحيم و . . . ( بينات - ش 20 - ص 18 ) اسرع الحاسبين ( ا ر ع ل س ) وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ ( انعام - 62 ) سريع‌ترين محاسبه‌كنندگان . خداى تعالى است