محمد يوسف حريرى

381

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

چنان كه وقتى در علم تجويد تعريف وقف جايز مىكنند اين معنى مفهوم مىشود . وصيله ( و ل ) ما جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَ لا سائِبَةٍ وَ لا وَصِيلَةٍ ( مائده - 103 ) نوعى گوسفند كه عرب بر خود حرام كرده بودند . و اين‌كه چگونه گوسفندى بود اقوالى نقل شده است ، از جمله وصيله گوسفندى بود كه : 1 . در پنج شكم ده بچه ماده مىزاييد . 2 . اگر بچهء ماده مىزاييد براى خودشان بود ولى اگر نر مىزاييد براى خدايان بود . 3 . اگر از يك شكم يك نر و يك ماده ميزاييد مىگفتند « وصلت اخاها » ( بچه ماده برادر خود را حفظ كرد ) و از اين‌رو بچه نر را براى خدايان قربانى نمىكردند ( مجمع البيان ) . وضو ( و ) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ( مائده - 6 ) شستن صورت و دست‌ها و مسح جلو سر و پاهاست ( طبق شرايطى ) و طهارتى است كه پيش از نماز صورت مىگيرد و نماز بىآن درست نيست . وقف ( و ) در اصطلاح تجويد و قراء قطع كلمه است از مابعدش . قطع صوت است در حين قرائت براى تجديد نفس و ادامهء قرائت . مكث يا توقف در آخر آيات و گاه توقف در وسط آيات قرآن است . در قرآن مجيد نه توقف واجب وجود دارد نه توقف حرام ، بلكه هر جا كه قارى نتوانست قرائت را ادامه دهد وقف كردن جايز است . و انواع وقف عبارتند از : 1 . وقف ابدال - آن است كه حرف آخر كلمه به حرفى ديگر تبديل شود چون وقف بر ( ة ) مثل ( رحمة به رحمه ) و وقف بر تنوين نصب ( مثل حسابا به حسابا ) . 2 . وقف اثبات - آن است كه حرف آخر كلمه به حال خود گذارده شود ، مانند : يا عبادى . 3 . وقف اختيارى - آن است كه قارى به اراده و تشخيص خود كلمه‌اى را اختيار و بر آن وقف كند . 4 . وقف اسكان - آنست كه در كلمات ( بجز موارد وقف ابدال ) حركت حرف آخر كلمه هرچه باشد ساكن شود . 5 . وقف اضطرار - آن است كه قارى به سبب اتمام نفس ، عطسه ، سرفه ، فراموشى آيه و . . . در آن ناچار به وقف مىشود و طبعا از روى اضطرار به هر كلمه‌اى كه رسيد بدون توجه به معنى آن وقف مىكند ولى لازم است مجددا از محلى كه ابتدا به آن صحيح باشد آغاز كند و به تلاوت ادامه دهد . 6 . وقف اشمام - آن است كه هنگام وقف لب‌ها به حالت ضمّه درآيد و در صورتى است كه حرف آخر مضموم باشد . 7 . وقف الحاق - آن است كه حرفى بر آخر كلمه ( هنگام وقف ) پيوسته شود ، مانند الحاق « هاى سكت » به آخر برخى كلمات ( مانند عم كه مىشود عمه ) . 8 . وقف روم - آن است كه يك سوم حركت آخر كلمه خوانده شود و در صورتى است كه حرف آخر كلمه مضموم يا مكسور باشد . 9 . وقف سجاوندى - شامل شش نوع وقف ( لازم ، مطلق ، جايز ، مجوز ، مرخص و ممنوع ) از نظر عبد اللّه سجاوندى از علماى علم قرائت است - رموز وقف . 10 . وقف غفران - آن است كه مطابق فرمودهء رسول اللّه سبب غفران ( مغفرت ) است و در ده كلمه