محمد يوسف حريرى
31
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
احمر ثمود ( امَ رِ ثَ ) از تلميحات قرآنى است . خداوند در آنجا كه فرمود : إِذِ انْبَعَثَ أَشْقاها » ( آنگاه كه شقىترينشان برخاست . شمس - 12 ) اشاره دارد به قدار بن سالف كه پىكننده شتر صالح است و به او احمر ثمود گويند در زبان عربى در شقاوت و نحوست به آن مثل مىزنند و مىگويند « اشقى من احمر ثمود » ( بينات - ش 6 - ص 81 ) اخبار عرض ( عَ ) رواياتى هستند كه در آنها ائمهء معصومين عليهم السلام امر به عرضه داشتن اخبار منقوله بر كتاب خدا فرموده و دستور دادهاند آنچه را كه موافق با قرآن است بايد پذيرفت و آنچه را كه مخالف با قرآن است بايد ترك نمود . اختلاس ( ا تِ ) در اصطلاح تجويد آن است كه در موقع وقف دو ثلث حركت موقوف عليه تلفظ شود . ربودن ثلث حركت و باقى گذاردن دو ثلث حركت در كسره و ضمه . استعمال در حركت هنگام تلفظ به قسمى كه نه متحرك و نه ساكن گفته شود . ( لغتنامه - فروغ قرآن ، ص 60 - سر البيان فى علم القرآن ، ص 191 ) اخت القرآن ( ا ت ل ق ) صحيفهء سجاديه را گفتهاند . مجموعهاى از ادعيه و مناجات امام زين العابدين عليه السّلام كه نزد شيعه اهميتى فراوان دارد و مشتمل بر 54 دعا است و راوى آن نجم الدين بهاء الشرف علوى مىباشد . اختيار در قرائات عبارت از حروف و وجهى كه قارى آن را از ميان آنچه براى او روايت شده است اختيار و انتخاب كرده و براى گزينش آنها اجتهاد و مساعى خود را به كار مىگيرد . به عنوان مثال ، نافع قرآن كريم را بر هفتاد نفر از تابعين قرائت كرد و او ميان قرائتهايى كه بر آنها خواند و آنها را از آنان روايت كرد فقط آن قرائاتى را اختيار نمود كه حداقل دو نفر از تابعين دربارهء آنها داراى توافق نظر بودند و ساير قرائاتى را كه از چنين مزيتى برخوردار نبود رها مىكرد . ( مقدمهاى بر تاريخ قراءات قرآن كريم ، ص 138 ) اخدود - اصحاب اخدود اخفا ( ا ) اصطلاح تجويد - مخارج حروف ( 1 ) اخ القرآن ( ا خ ل ق ) نهج البلاغه را گويند . مجموعهاى از خطابهها و نامهها و مواعظ حضرت امير المؤمنين عليه السّلام كه در سال 400 هجرى توسط شريف رضى جمعآورى شد ، و كلام آن حضرت كلامى است كه مادون قرآن و ما فوق كلام بشرى است . اخلاص نام يكى از سورههاى قرآن مجيد است . - سورهء اخلاص اخلاقىترين آيه خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ اخلاقىترين آيه قرآن است . از امام صادق عليه السّلام نقل شده كه فرمود : « خداوند پيامبرش را به مكارم اخلاق امر فرمود و در قرآن آيهاى كه تمام مكارم و صفات را در خود جمع كرده باشد همانند آيه 200 سورهء اعراف ( خُذِ الْعَفْوَ . . . ) وجود ندارد . ( دانستىهايى از قرآن كريم - ش 5 - ص 76 )