محمد يوسف حريرى
274
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
علوم لسانى يا صرف و نحو ، علومى را گويند كه تدريجا براى فهم قرآن و حديث و تفسير و فهمانيدن آن ضرورت پيدا كرد . علوم نقلى مجموعهاى از علوم اسلامى كه تنها تكيه و استناد بر آيات قرآنى و روايات پيامبر و ائمهء معصومين ( عليهم السلام ) دارد . ( فارسى ، سال سوم دورهء راهنمايى ، س 1365 ، ص 114 ) على ( ع ىّ ) برتر . و الا . 1 . « وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ » ( بقره - 255 ) غالب بر همهء هستىها بذاته . از اسماء ذات خداى تعالى است ( نامها و صفتهاى خداى رحيم ، ص 89 و 146 ) 2 . « وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ » ( زخرف - 4 ) از نامهاى قرآن مجيد است ( تاريخ قرآن ، ص 32 - الاتقان ، ج 1 ، ص 182 ) على تفسير القرآن مطابق كلامى منسوب به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مىتوان حضرت على ( عليه السلام ) را تفسير قرآن دانست . « على تفسير القرآن » ( بينات - ش 28 - 146 ) عليم ( ع ) إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ( بقره - 181 ) - دانا . نام حضرت بارى تعالى است به علت آنكه عملش محيط بر جميع مخلوقات مىباشد و خداوند به هرچه كه خلق گويند و كنند بس شنوا و داناست و به همه چيز آگاهى دارد و هيچ چيز از او پوشيده و پنهان نيست . ( فرهنگ لغات قرآن - ص 132 ) 1 . علم بالظالمين . دانا به كار ستمكاران . ( جمعه - 7 ) 2 . عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ . دانا به كار پرهيزگاران . ( آل عمران - 115 ) 3 . عَلِيمٌ بِالْمُفْسِدِينَ . دانا به اعمال تبهكاران . ( آل عمران - 63 ) 4 . عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ . دانا به آنچه در سينههاست . ( مائده - 7 ) عليون ( ع لّ ىّ ) كَلَّا إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ وَ ما أَدْراكَ ما عِلِّيُّونَ كِتابٌ مَرْقُومٌ ( مطففين - 17 تا 19 ) 1 . عليون عالىترين مكان در بهشت است ( الاتقان ، ج 2 ، ص 454 ) و در اينكه مراد از عليون بهشت است شكى نيست ولى آيا همه بهشت عليون و يا آن قسمتى از بهشت است معلوم نيست ( قاموس قرآن ) 2 . عليين را مفسران در معنى آن اختلاف است : بهشت . بالاترين عالم . بالاترين آسمان . مراتب عاليه كه به جلال خداوندى احاطه شده . ( معارف و معاريف ) عليين ( ع لّ ىّ ) - عليون عم ( ع مّ ) نام ديگر ( - ) سورهء بنأ عم جزء ( ع مّ ج ) يا « عم جزو » جزء سىام قرآن مجيد است يعنى قسمتى از قرآن كريم از سورهء عم يتسائلون ( 78 ) تا پايان آن ( سورهء 114 ) . اين جزء معمولا براى آموزانيدن اطفال نوشته يا چاپ مىشود . از قديم كه آموزش ابتدايى در مكتب خانهها انجام مىگرفت عم جزء جزو كتابهاى