علم الساعه إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ ( لقمان - 34 ) - همانا علم قيامت تنها نزد خداى تعالى است . ( فرهنگ لغات قرآن - ص 130 ) علم امثال ( ا ) اين علم را از جملهء علوم قرآنى كه بر مجتهد واجب است بشناسد برشمرده‌اند و گفته‌اند از بزرگ‌ترين علوم قرآن دانستن امثال آن است ( الاتقان ، ج 2 ، ص 411 ) . علم تاريخ قرآن - تاريخ قرآن علم تأويل - تأويل علم تجويد ( ت ) علمى است كه قواعد نيكو خواندن قرآن مجيد را بيان مىكند . ( علم خوب خواندن و نيكو تلاوت نمودن قرآن ) يعنى اداى حروف از مخرجش همراه با اعطاى حق و مستحق آن حرف . ( حق هر حرفى آن است كه از مخرجش ادا شود و صفتى كه مخصوص اداى هر حرفى است مراعات شود ) علم تجويد به تنهايى ضامن صحت قرائت قرآن نيست بلكه دانستن علم صرف و تجزيه مخصوصا نحو و تركيب لازم است . ( فروغ قرآن ، ص 6 - روح البيان ، ص 16 ) علم تفسير - تفسير علم رسم الخط القرآن دانشى است در ارتباط با قرآن كريم از آن جهت كه لفظ عربى است و با خط و شكل خاصى نوشته شده است ، و اين‌كه آيا اين رسم الخط توقيفى و تعيينى است كه به آن تصريح شده يا نه و آيا مخالفت با اين رسم الخط بحسب اصطلاحات شايع در هر زمان از جهت خط و املاء جايز است يا نه . ( آشنايى با علوم قرآن ، ص 25 ) علم رسم العثمانى - علم رسم القرآن علم رسم القرآن يا علم الرسم العثمانى ، علمى است كه همزمان با تدوين و جمع عثمانى و تهيهء نسخ رسمى قرآن ( معروف به مصحف امام و مصحف عثمانى ) پيدا شده و قرآن رسمى جهان اسلام كه در عصر جديد با اتكا به اساسىترين منابع قديم تهيه و چاپ شده است بر مبناى همين رسم يا رسم الخط عثمانى است . اين رسم الخط طبعا تفاوت‌هايى با رسم الخط امروز عربى و فارسى دارد . ( قرآن پژوهى ، ص 73 - مباحثى در علوم قرآن ، ص 189 ) علم شأن نزول آيات علم اسباب نزول ( آشنايى با علوم قرآن ، ص 23 ) علم شناخت مكى و مدنى رجوع كنيد به هريك از واژه‌هاى مدنى و مكى و ضرورت شناخت سور مكى و مدنى . علم قرائت علمى است كه متصدى ضبط صحيح كلمات قرآن است كه هم اعراب آن درست باشد و هم ثبت و ضبط كلمات و عبارت است از بيان طريقهء خواندن قرآن مجيد مطابق قرائت قرآنى كه سند قرائت آنان به حضرت خاتم الانبياء صلّى اللّه عليه و آله منتهى مىشود . و عبارت است از معرفت اختلافاتى كه ميان ائمهء قراء واقع است در الفاظ قرآن به حسب حروف و حركات و ساير تغييرات از وصل و وقف و ادغام و اماله و عموم تصرفات در تلاوت و كميت