محمد يوسف حريرى

123

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

به رو مىشد و احتمال مىداد اين سنت شكسته شود و به او صدمه‌اى برسد اين جمله را تكرار مىكرد و طرف مقابل نيز با شنيدن آن او را امان مىداد . ( تفسير نمونه ) حجرات نام سوره‌اى است در قرآن مجيد - سورهء حجرات . حجيت قرآن در اصول يكى از مستندات احكام فقهى ، قرآن است و دربارهء نوع مأخذيت قرآن از لحاظ مفاد بحث است . 1 . آيات متشابهات - اينها به‌طور كلى نمىتوانند حجت و مناط استنباط احكام گردند مگر آن‌كه به موجب اخبار منقوله از معصومين ( عليهم السلام ) كه راسخين در علم هستند ، الفاظ آن تقرير و معانى آنها تأويل شوند و همهء فقهاى ما در عدم جواز استناد به آيات متشابه وحدت نظر دارند . 2 . آيات محكمه - در مورد جواز استناد بدانها فقها به دو گروه نافى ( اخباريين ) و مثبت ( اصوليين ) تقسيم شده‌اند ، و اصوليين بر حجت نصوص و ظواهر آيات استدلال دارند . ( فرهنگ معارف اسلامى ) حدر ( ح ) يا ( - ) قرائت با تحدير حُدُودُ اللَّهِ ( ح د د لّا ) وَ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ( طلاق - 1 ) مقررات اسلام . اندازه‌هايى كه براى احكام تعيين شده است . حدوث و قدم قرآن ( ح - ق د ) در ميان علماى فرق اسلامى دربارهء حدوث ( تازگى ) و قدم ( كهنگى ) كلام الهى اختلاف است . يكى از بحث‌هاى كلامى عقيدتى كه در اطراف قرآن مجيد در گرفته است اين بوده كه آيا قرآن كه كلام الهى است پيوسته با خود صاحب كلام ( خداوند ) و همانند ذات او قديم و خلق ناپذير است يا مانند جهان و همهء آفريدگان حادث يا مخلوق است . اين بحث از آغاز نضج علم كلام اسلامى پيدا شده بلكه بعضى برآنند كه اصولا علم كلام از همين بحث دربارهء كلام الهى پديد آمده است . اشاعره مىگويند قرآن مخلوق نيست و قائل هستند كه قرآن كلام نفسى است و قائم به ذات الهى و قديم به قدم او و از صفات ذاتى اوست ولى معتزله و شيعه برآنند كه قرآن خلق شده است و قائل هستند كه تكلم الهى از صفات فعليهء اوست و قرآن كلام لفظى و حادث است . امامان بر حق كه قول به قدم قرآن را مردود دانسته‌اند در عين حال پيروان خود را از مشغول شدن به اين بحث كه دست سياست آن را دامن زده بود تلويحا بر حذر داشته و در پاسخ آنهايى كه دربارهء از ايشان سئوال مىكردند مىگفتند قرآن كلام اللّه است و در مواردى كه جوّ آماده بيان حقيقت بود امام هشتم عليه السّلام آشكارا روشن فرمود كه تنها خدا خالق است و غير از او مخلوق هستند و قرآن خالق نيست و در خود قرآن نيز صفاتى براى آن ذكر شده كه صفات مخلوقين است مانند فرود آمدن ، عربى بودن و محدث بودن . و نيز لازمه قول به قدم قرآن آن است كه صفت ازلى بودن را براى غير خدا بدانيم و اين محال است . مسألهء حدوث يا قدم قرآن از اصول يا فروع اعتقادى مسلمانان و از ضروريات دين و مذهب نيست ولى در قرن سوم هجرى بازتاب اجتماعى عظيمى پيدا كرد كه آغازش در عصر هارون الرشيد