أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ ، قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ « 1 » . أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَياتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ « 2 » تحدّى در اين جنبه از اعجاز قرآن ، از آنجا كه مردم آن دوران در عربستان اهميت خاصى براى بلاغت و بيان قائل بودند ، عاملى بسيار مؤثر بوده ، و تأثير شگرفى در خضوع و خشوع جان و روان آن اعراب در برابر « بلاغت » و « بيان » قرآن داشته است . شايد در نظر آن جاهلان بىسواد ، « مضمون » عبارات نمىتوانست چنان اهميّتى را كه « بيان » داشته است ، دارا باشد ، و شايد به همين جهت ، قرآن را به « شعر » و « سحر » بودن متّهم مىكردند . د ) زبان راه رسيدن به يك تصوّر همه جانبه از رسالت است پيدا كردن يك تصوّر كامل و همه جانبه از ابعاد مضمون و محتواى رسالت ، و ديدن همهء زواياى امر امكان ندارد ، به خصوص در مرحلهء نخستين رسالت ، كه به زبان ديگرى كه براى گفتگو پذيرفته شود ، انجام پذيرد ؛ بويژه ، وقتى كه در نظر بگيريم بسيارى از مضامين قرآنى به افقهاى بسيار دور دست و قضاياى والايى مربوط مىشوند كه تصوّرات ذهنى و افق ديد انسان جاهلى معاصر نزول قرآن به هيچ وجه با آنها سنخيّت ندارد . حال اين ، به خاطر ارتباط آن قضايا با عالم غيب بوده باشد ، يا به خاطر آن كه قرآن مفاهيمى اعتقادى يا اجتماعى يا انسانى را مطرح مىكند ، كه از دايرهء آن نگرش محدود نسبت به انسان كه معمول و رايج است ، بيرون مىباشد . ملاحظه مىكنيم كه قرآن كريم ، گاه به خاطر آن كه يك مفهوم را شرح بدهد ، يا آن را به اذهان آن جاهلان نزديك گرداند ، ناگزير مىشود صورتها و قالبهاى متعدّدى براى بيان آن مفهوم به كار گيرد ، يا آن كه يك صورت كلام را با شيوه‌هاى گوناگون تكرار كند . در اين صورت ، به كار گرفتن همان زبان محاورهء رايج براى پديد آوردن يك پايگاه فراگير

--> ( 1 ) يونس / 38 ( 2 ) هود / 13