تن فرا گيريد : عبد الله بن مسعود ، سالم ، معاذ ، و ابىّ بن كعب » « 1 » . نسائى به سند صحيح از عبد الله بن عمر آورده است كه گفت : « قرآن را جمع كردم و هر شب يك ختم قرآن مىخواندم . خبر به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله رسيد ، فرمود : قرآن را در مدّت يك ماه ختم كن . . . » « 2 » . مراد از « جمع » در اين روايات ، ناگزير « تدوين » است ، و گر نه عقلايى نيست كه شمار حافظان قرآن به اين اندازه محدود و معدود بوده باشد . بنابراين ، بديهى و ضرورى است كه باور كنيم جمع و تدوين قرآن كريم ، در عهد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به شكلى كامل و متقن كه راه را بر سرايت هر گونه تغيير و تزوير در آن ببندد ، صورت پذيرفته است . تحريف قرآن بىشك ، قرآن كريم ، پس از عهد خليفه عثمان ، به طورى گسترده معروف و متداول شد و به شكلى مضبوط تدوين يافت . در عهد وى بود كه نگارش چندين نسخه از مصحف شريف صورت پذيرفت ، و به كشورهاى اسلامى به طور رسمى ارسال گرديد ، تا الگو قرار گيرد و در دسترس همگان باشد ، و همزمان فرمانهاى شديد اللحن نيز مبنى بر ممنوعيّت سر و كار داشتن مسلمانان با هر نسخه‌اى جز آن نسخه‌ها صادر گرديد . ناگزير ، براى آن كه بتوانيم سلامت متن قرآن را از تحريف روشن گردانيم ، بايد فروضات مختلفى را كه مىتوان وقوع تحريف را در هر يك از آن حالتها فرض كرد ، بياوريم ، و يكايك مورد گفتگو قرار دهيم : 1 . تحريف در عهد شيخين ، خود به خود ، و بدون قصد حذف چيزى از قرآن ، صورت گرفته باشد ، و علّت آن غفلت از بعضى آيات يا نرسيدن آن آيات به دست آنان بوده باشد . چنان كه داستان جمع قرآن كريم به روايت بخارى مطرح مىكند . 2 . تحريف در عهد شيخين صورت گرفته باشد ، با فرض اصرار از جانب ايشان به طور

--> ( 1 ) همان ( 2 ) الاتقان ، « النوع 20 » ، 1 / 124