فردى و اجتماعى پديد آيد ؛ چنان كه پيش از اين بيان كرديم . ثانيا ، دعوت اسلامى در مكّه آغاز شد و به مدّت 13 سال در مكّه ادامه يافت . اين مدّت ، نسبت به مراحل نزول قرآن ، در حقيقت ، دوران پايه‌ريزى قواعد و مفاهيم كلّى عقيدهء الهى ، عالم غيب ، اخلاق ، سنن و قوانين تاريخى كه بر مسير تاريخ و جوامع انسانى حاكم است ، به حساب مىآيد . همچنين ، اين سالها جنبه‌هاى ايجابى دعوت را در بر دارد ، مانند مفاهيم اسلامى آفرينش و زندگى و اخلاق و جامعه ؛ و نيز جنبه‌هاى سلبى ، مانند درگيرى و مبارزه با تفكّرات كفرآميز و منحرف و باطل ، كه در آن روزگاران بر جوامع بشرى حكومت داشت . اين حقيقت ، به طور طبيعى ايجاب مىكند كه بخش مكّى از نظر مضامين و موضوعات ، با مبادى و مبانى رسالت جديد پيوستگى داشته باشد ، به گونه‌اى كه در پرداختن اين جهات نسبت به جهات ديگر فراگيرتر و گسترده‌تر عمل كند ؛ و اين است آن نكته‌اى كه مىتواند غلبهء بخش مكّى را بر بخش مدنى ، از نظر كميّت ، تفسير كند . با وجود اين كه دوران [ نزول ] مدنى ، از ديدگاه تاريخى ، آكنده از حوادث عظيم است ، و جامعهء [ مهبط آيات ] مدنى بسيار پيچيده‌تر و دشوارتر و ناهموارتر است ، حجم آيات و سور مكّى نسبت به حجم آيات و سور مدنى ، برترى چشمگير دارد ، و اين نيست مگر به خاطر آن كه قرآن در قسم مدنى ، ديگر چندان نيازى به پرداختن به مبادى و مبانى دعوت اسلام ، پس از آن كه به وفور در بخش مكّى به آنها پرداخته است ، ندارد . ثالثا ، كار انقلاب اجتماعى اسلام و دگرگون‌سازى رفتارهاى فردى و اجتماعى ، بر اساس نگرشى كه در آغاز اين مبحث به آن اشاره داشتيم ، نيازمند آن بود كه نسبت به رعايت اوضاع و شرايط و ماهيت جامعه‌اى كه مىخواهد در آن دگرگونى بيافريند ، اهتمام داشته باشد ، و بر مسايل فكرى و سياسى و اجتماعى و بيماريهاى اخلاقى كه آن جامعه دست به گريبان آنهاست ، متمركز گردد ، تا بتواند به شكل مناسبى ، دگرگونى مورد نظر را ايجاد كند ؛ و در پرتو همين مطلب است كه مىتوان همهء ويژگيهاى ياد شده در باب فرق ميان مكّى و مدنى را تفسير كرد . دربارهء نخستين ويژگى بخش مكّى ، بايد يادآور شويم كه جامعهء مكّه جامعه‌اى است داراى بت‌پرستى در حوزهء عقيدتى ؛ بنابراين ، طبيعى است كه در آيات و سوره‌هاى مكّى نيز ،