مصطفى الصاوي الجويني ( مترجم : موسى دانش ، حبيب روحانى )

55

مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى )

سعيد بن جبير نيز مىگويد : هنگامى كه از ابن عباس حديث مىشنيدم ، اگر به من اجازه مىداد ، لبهاى او را مىبوسيدم . « 1 » ابن عباس از اين‌رو به شعر روى آورده بود كه عادات مردم جاهليت را مورد مطالعه و بررسى قرار دهد ، چه عاداتى را كه اسلام ممنوع و مردود دانسته و چه آنهايى را كه اصلاح كرده بود . ابن عباس در پاسخ مردى كه از مسأله طلاق در ميان عرب سؤال كرده بود . گفت : رسم عرب اين بود كه اگر مردى همسرش را طلاق مىداد ، حق رجوع به او را داشت . اگر بار دوم طلاق مىداد باز هم حق رجوع داشت ، ولى چنانچه براى سومين بار او را طلاق مىداد ، حق بازگشت و زندگى دوباره با او را نداشت و با توجه به همين عادت جاهلى بود كه أعشى شاعر عرب گفته است : أيا جارتا بينى فإنّك طالقة * كذاك أمور النّاس غاد و طارقة « اى همسرم از من جدا شو كه تو رها شده‌اى . كارهاى مردم اين‌چنين مىآيد و مىرود » . و بينى فقد فارقت غير ذميمة * و موموقة منّا كما أنت وامقة « و جدا شو زيرا در اين صورت بدون نكوهش جدا شده‌اى و در نظر ما محبوب خواهى ماند همچنان‌كه دوست دارى » . فبينى فإنّ البين خير من العصا * و أن لا ترى لى فوق رأسك بارقة « 2 » « جدا شو ، زيرا جدايى بهتر از پرخاشگرى است و نيز ديگر من همچون آذرخشى بالاى سرت نخواهم بود » . ابن عباس در تفسير قرآن از اين شناخت و آگاهى نسبت به عادات و رسوم عرب ، كمك مىگرفت . از عطاء خراسانى نقل شده كه ابن عباس دربارهء آيهء : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً . . . « 3 » ، « اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، براى شما حلال نيست كه از روى اكراه و ايجاد ناراحتى براى زنان از آنان ارث ببريد . . . » گفته است : در

--> ( 1 ) - همان مأخذ . ( 2 ) - همان مأخذ . ( 3 ) - نساء / 19 .