همواره دعا مىكرد و به آسمان مىنگريست تا اين‌كه خداوند تبارك و تعالى آيهء : قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ « 1 » ، « نگاههاى انتظارآميز تو را به سوى آسمان ( براى تعيين قبله نهايى ) مىبينيم ، اكنون تو را به سوى قبله‌اى كه از آن خشنود باشى ، بازمىگردانيم ، روى خود را به جانب مسجد الحرام كن و هرجا باشيد روى خود را به جانب آن بگردانيد » . يهود از تغيير قبله دچار ترديد شدند و با خود گفتند : چه چيز موجب شد كه مسلمانان از قبله آنان روى برگردانند . آن‌گاه خداوند عزّ و جلّ اين آيه را نازل فرمود : وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ « 2 » ، « مشرق و مغرب از آن خداست و به هر سو رو كنيد ، خدا آن جاست » « 3 » . على بن ابى طلحه از ابن عباس نقل كرده است كه آيهء : فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ « 4 » ، « شما آنها را عفو كنيد و گذشت كنيد تا خداوند فرمان خودش ( فرمان جهاد ) را بفرستد ، خداوند بر هر چيزى تواناست » به وسيلهء آيهء : فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ « 5 » ، « مشركان را هركجا يافتيد به قتل برسانيد » نسخ شده است . « 6 » وسيلهء ديگرى كه ابن عباس در تفسير از آن مدد جسته ، اشعار عربى است . او به هنگام تفسير ، با مهارت اين وسيله را به كار مىگرفت و هوش و ذكاوت فوق العاده و حافظه نيرومند و سرشارش در اين امر به او كمك مىكرد . او خود مىگويد : آنچه را مىشنيدم هرگز از ياد نمىبردم و آن را بازگو مىكردم . گاهى كه صداى زنى نوحه‌گر را مىشنيدم ، بدان سبب كه دوست نداشتم آنچه را مىگويد حفظ كنم ؛ گوشهايم را

--> ( 1 ) - بقره / 144 . ( 2 ) - بقره / 115 . ( 3 ) - تفسير طبرى ، ج 1 ، ص 399 - 400 . ( 4 ) - بقره / 109 . ( 5 ) - توبه / 5 . ( 6 ) - همان مأخذ ، ص 390 ، شايد تعبير « نسخ » در اين‌جا صحيح نباشد ، چرا كه نسخ آن است كه حكمى ظاهرا به صورت نامحدود تشريع شود ، امّا در باطن موقت باشد ، ولى حكم عفو در آيه سوره بقره به صورت محدود بيان شده است ، محدود به زمانى كه هنوز فرمان الهى دربارهء جهاد نيامده است . م .