غانم قدوري الحمد ( مترجم : يعقوب جعفرى )

60

رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى )

ميم « الف » اضافه شده و در عين حال ، ارتباط دو حرف هم باقى مانده است . در نامهء هرقل كه تصوير آن اخيرا منتشر شده است ، نمونه‌هاى پيشرفته‌ترى در رسم « الف » وجود دارد ، زيرا كه « الف » در تمام كلماتى كه در آنها « الف » وسط آمده به صورت معمول نوشته شده است « سلام ، الاسلام » يا « اهل ، تعالوا ، اربابا » و اين پديده‌اى است كه موجب توجه و دقت است . نامهء نجاشى نيز همين حالت را دارد و تمام كلماتى كه داراى الف وسطى است ، الف در آنها ثبت شده است « سلام ، الاسلام ، القاها ، الموالاة ، طاعته » همچنين در اين نامه مىبينيم كه همزهء وصل از كلمهء « ابن » در « عيسى بن مريم » حذف شده است ، البته بايد تذكر بدهيم كه بعضى از كلمات در اين نامه‌ها ، محو و يا مغشوش شده و خواندن آنها ممكن نيست . دوم : ويژگيهاى كتابت عربى پيش از رسم عثمانى در اينجا براى ما اهميت ندارد كه دربارهء نوع خط نقوش و نوشته‌هاى پيش از رسم عثمانى ، سخن بگوييم و اينكه آيا اين خط ، به موج‌دار بودن و ملايم بودن ، ميل داشت و يا به خشكى و خشونت مايل بود ، يعنى اينكه آيا اين خط ، به كوفى و يا نسخ مايل بود و يا آميزه‌اى از اين دو بود ؟ « 1 » البته اين بحث در بررسى فنى خط عربى و تاريخ تطور آن كه اكنون موضوع بحث ما نيست ، اهميت دارد ، به همان اندازه كه براى ما سخن گفتن از رابطهء علامتهاى نوشتارى با صداهاى لغوى و ميزان وفادارى اين علامتها به اين صداها و نيز چگونگى پى در پى آمدن اين علامتها در داخل كلمات و ارتباط آنها با يكديگر ، اهميت دارد . دانشمندان ، صداهاى لغوى را به طور كلى به دو قسم مهم تقسيم مىكنند : « 2 »

--> ( 1 ) قلقشندى ، ج 3 ، ص 5 ، حسن هوارى ، ص 1188 ، بلا شر ، ج 1 ، ص 72 ، طاهر احمد مكى ، ص 57 - 59 و نيز : 16 . N . Abbott , p ، 213 - 212 . Diringerpp ( 2 ) به كارگيرى دو اصطلاح كه نشان دهندهء اصطلاح غربى ( Cosonant ) و ( Vowel ) نزد دانشمندان آوا شناسى باشد ، از مشكلات مهمى است كه محقق عربى با آن مواجه است . در اينجا ما در صدد تحقيق دربارهء تعبيراتى كه پيشينيان در اين باره داشتند و تعبيراتى كه دانشمندان معاصر عربى آنها را به كار مىبرند ، نيستيم . در اين باره بنگريد به : محمود سعران ، علم اللغة مقدمه للقارئ العربى ، دار المعارف مصر ، 1962 م ، ص 26 - 32 ، عبد الصبور شاهين ، مقدمه كتاب « العربية الفصحى » ، بيروت ،