محمد بيومي مهران ( مترجم : سيد محمد راستگو )
12
بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى )
اجتماعى در سطحى فروتر قرار دارند . بنابراين ، شرط مساوات نيز از ميان مىرود و او از مرتبت طبقه برتر به سطح مرتبت پيروان فروتر خويش نزول مىكند و اين نيز دليلى بر ردّ دعوت او و رويگردانى از اوست . سوم آنكه او و يارانش از حيث جايگاه عشيره و شمار بسيار كسان و يا ديگر برترىها كه سبب ارتقاء سطح و منزلت فرودستان مىشود ، برخوردار نيستند تا اشراف برابرى آنان را با خويشتن آسان ببينند . چهارم آنكه ايشان بدون در نظر گرفتن اسباب و علل تنافى و تعارض پيش گفته او و پيروانش را در مدّعاى خويش دروغزن مىانگارند و اين امر قوىترين دليل براى نپذيرفتن دعوت حضرت نوح بود آن را پس از موارد پيش گفته ياد كردند ، چه در غير اين صورت ، ديگر آنها از موضوعيت مىافتادند ، حال آنكه در نگاه آنان ، دلايل پيش گفته ، نيز پذيرفتنى است و نمىتوان از نظر دور داشت . اما ايراد چهارم آنان طعنى است كه به طور مشترك متوجّه نوح و يارانش است و در طرح آن تنها نوح منظور و مراد نبوده ؛ چنان كه حتى او را همرديف آن گروه دون پايه نيز نمىشماردند « 1 » . قرآن كريم به همين موضوع اشارت دارد و مىفرمايد : « فَقالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ ما نَراكَ إِلَّا بَشَراً مِثْلَنا « 2 » ، وَ ما نَراكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَراذِلُنا بادِيَ الرَّأْيِ ، وَ ما نَرى لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ ، بَلْ نَظُنُّكُمْ كاذِبِينَ / گروهى از قومش كه كافر بودند . گفتند : تو را جز بشرى مانند خودمان نمىبينيم ، و نمىبينيم [ كسى ] جز كسانى كه از كمترينهاى ما هستند [ آن هم ] از روى ظاهر بيش از تو پيروى كرده باشند و براى شما نسبت به خويشتن [ هيچ گونه ] ، برترى نمىبينيم ، بلكه شما را دروغگو مىپنداريم » [ هود / 27 ] . نوح ( ع ) به قوم خويش چنين پاسخ گفت : « قالَ يا قَوْمِ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَ آتانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَ نُلْزِمُكُمُوها وَ أَنْتُمْ لَها كارِهُونَ * وَ يا قَوْمِ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مالًا ، إِنْ أَجرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ ، وَ ما أَنَا بِطارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ ، وَ لكِنِّي أَراكُمْ قَوْماً تَجْهَلُونَ * وَ يا قَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ * وَ لا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزائِنُ اللَّهِ وَ لا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَ لا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَ لا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْراً ، اللَّهُ
--> ( 1 ) . تفسير المنار ، 12 / 53 . ( 2 ) . چنان كه در سورهء مؤمنون ( آيه 24 ) آمده آن قوم چندين بار اين سخن را تكرار كردند و در آيات 45 - 48 سورهء مؤمنين نيز آمده فرعون هم آن را به موسى و هارون ( ع ) گفته است .