خدا ( ص ) دربارهء عبارت قرآنى « وَ أَرْسَلْناهُ إِلى مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ » پرسيد و آن حضرت در پاسخ فرمود كه بيست هزار كس از آن افزون تر بودند . ولى فخر رازى در اين باره نظرى ديگر دارد و معتقد است كه معناى « أَوْ يَزِيدُونَ » را بايد چنين ارزيابى كرد كه وضع آن چنان بود كه اگر كسى آنها را مىديد ، مىگفت كه شمار اينان يكصد هزار كس يا شايد هم بيشتر از آن است « 1 » . داستان يونس ( ع ) با اين عبارت پايان مىپذيرد : « فَآمَنُوا فَمَتَّعْناهُمْ إِلى حِينٍ / آنگاه گرويدند و ما نيز تا مدّتى آنان را بهره‌مند ساختيم » [ صافات / 148 ] . يعنى خداوند متعال مردم نينوا را در شهر خويش طى مدت ماندگارى يونس و پس از آن ايمن و آرام از مواهب دنيا تا مدتى بهره‌مند ساخت ، يعنى تا سررسيدى كه براى هر يك از آنها مقرر داشته بود . چنان كه خداوند متعال مىفرمايد : « پس چرا [ مردم ] هيچ شهرى بر آن نبودند كه ايمان آورند تا ايمانشان به آنان سود رساند ، مگر قوم يونس كه وقتى ايمان آوردند ، عذاب رسوايى را در زندگى دنيا از آنان برداشتيم و آنان را تا مدّتى بهره‌مند ساختيم » [ يونس / 98 ] . 2 . سفر يونان ( يونس ( ع ) ) : اين سفر در عهد عتيق ، ميان دو سفر « عوبديا » و « ميخا » واقع شده و از اسفار كوچك مربوط به پيامبران و مشتمل بر چهار اصحاح ( 48 آيه ) است . ولى عهد عتيق دربارهء صاحب سفر يونان ( Jonan ) دانستنىهاى چندانى در اختيار ما نمىگذارد و تمامى آنها چيزى كه در سفر اول پادشاهان ( 14 / 25 ) آمده ، اين است كه وى پيامبرى به نام « يوناثان بن امتاى » از منطقهء « جت حاضر » در نزديكى ناصره از سرزمين « الجليل » است . در عين حال برخى از پژوهشگران بر اين باورند كه يونان در فاصلهء سال‌هاى ( 785 - 745 ق . م ) مىزيست و پيامبرى بومى از پيامبران بنى اسرائيل در روزگار « يربعام دوّم / 786 - 746 ق . م » از پادشاهان اسرائيل است كه در فاصلهء ( 765 - 759 ق . م ) و در سال‌هاى پايانى روزگار عاهل آشورى « اشوران سوم / 771 - 754 ق . م ) به سوى مردم نينوا برانگيخته شد « 2 » .

--> ( 1 ) . تفسير ابن كثير ، 4 / 34 ؛ تحفة الاحوذى ، 9 / 97 ؛ تفسير طبرى ، 23 / 104 ؛ تفسير نسفى ، 4 / 29 ؛ تفسير فخر رازى ، 26 / 166 . ( 2 ) . حبيب سعيد ، پيشين ، ص 127 - 129 ؛ فؤاد حسين ، پيشين ، ص 114 - 116 ؛ نيز : R . D . Wilson , " The Authenticity of Jonah " , PRT , 16 , p . 298 , 430 - 654 ; H . C . Trumlull , " The -