محمد بيومي مهران ( مترجم : سيد محمد راستگو )
8
بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى )
نخستين بار در تاريخ بشر از همان زمان آغاز شد . قرطبى مىگويد : روايتى هم كه در صحيح مسلم از حديث عايشه در اين معنى آمده تا اندازهاى روشنگر اين معنى است . وى مىگويد ام حبيبه و ام سلمه از كنيسهاى به نام « ماريه » كه در حبشه ديده بودند براى رسول خدا ( ص ) سخن گفتند كه مردم در آنجا تصاويرى گذارده بودند ، آنگاه رسول خدا ( ص ) فرمود : « إنّ أولئك كان فيهم الرجل الصالح فمات بنوا على قبره مسجدا ، و صوّروا فيه تلك الصور ، اولئك شرار الخلق عند اللّه يوم القيامة / در ميان آنان مردى درستكار مىزيست ، وقتى مرد بر گور او مسجدى بنا كردند و آنگاه آن تصاوير را در آنجا پرداختند ، اينان روز قيامت بدترين مردم در نزد خداوند هستند « 1 » » . از اين روى در شريعت اسلامى تصوير دست ساز هر نوع موجود ذى روح ممنوع اعلام شده و تمثال پردازى و مجسمه سازى به هر منظور و هدفى حرام دانسته شده است . بخارى در صحيح خويش با ذكر سند توسط ابن عباس از ابى طلحه ( رض ) روايت كرده است كه پيامبر اكرم ( ص ) مىفرمايد : « لا تدخلوا الملائكة بيتا فيه كلب و لا تصاوير / فرشتگان به خانهاى كه در آنجا سگ و يا تصوير باشد در نمىآيند « 2 » » . همچنين بخارى در صحيح خويش توسّط اعمش از مسلم روايت كرده كه گفت : همراه با مسروق در خانهء يسار بن نمير بوديم كه در ايوان خانهاش تمثالهايى ديد و گفت : از عبد اللّه شنيدهام كه گفت از رسول خدا ( ص ) شنيدم كه مىفرمود : « إنّ اشدّ النّاس عذابا عند اللّه يوم القيامة المصوّرون / نقش پردازان بيشتر و شديدتر از هر كس در روز قيامت عذاب مىبينند » . همچنين از نافع روايت شده كه عبد اللّه بن عمر به او گفت كه رسول خدا ( ص ) فرمود : « إنّ الّذين يصنعون هذه الصّور يعذبون يوم القيامة ، يقال لهم احيوا ما خلقتم / كسانى كه اين تصاوير را مىسازند روز قيامت عذاب مىبينند به آنان گفته مىشود ، آنچه را كه آفريدهايد زنده كنيد » . همچنين از ابن عباس روايت شده است كه گفت : شنيدم رسول خدا ( ص ) فرمود : « من صوّر صورة فى الدّنيا كلف يوم القيامة أن ينفخ فيها الروح ، و ليس نبا فخ / كسى كه تصويرى مىپردازد ، روز قيامت او را ناگزير خواهند كرد كه در آن روح بدمد حال آنكه هرگز نمىتواند در آن روح بدمد « 3 » .
--> ( 1 ) . تفسير قرطبى ، صص 6786 - 6787 ؛ تفسير ابن كثير ، 4 / 666 - 667 ؛ تفسير نسفى ، 4 / 297 ؛ صفوة التفاسير ، 33 / 454 . ( 2 ) . صحيح بخارى ، 7 / 214 - 215 ؛ صحيح مسلم ، 14 / 81 - 86 . ( 3 ) . صحيح بخارى ، 7 / 214 - 217 ؛ صحيح مسلم ، 14 ، 90 ، 94 .