سرزمين بابل را فتح كردند ، آنان ( و در رأس آنها مردوخ و همسرش ) ولايت خدايانشان را پذيرفتند و در روزگار كلدانيان و پارسيان نيز حكايت اينچنين بود ، آنگاه در روزگار سلوكىها باز شكوه خويش را ، در زندگى شخصى يا گردهمايىهاى جمعى باز يافتند . ب : آشور او خداى ملّى آشوريان و بزرگ خدايانشان بود كه او را « أسّور » به تشديد سين ، مىخواندند ، و در قصيدهء آشورى آفرينش جايگاه مردوك را اشغال كرد ، چنان كه مردوك نيز پيش از آن در نزد بابليان جايگاه أنليل ، خداى سومريان را يافت كه به اين حقيقت اشارت دارد كه دين ياريگر سياست و پژواك مصالح شهرها و شهاب‌ها و پادشاهان است . پرستشگاه آشور ، اين خداى بت آسا ، واقع بر كنارهء غربى رود دجله ، به فاصلهء چهل مايلى جنوب « الزاب الاعلى » بود كه « اشرا » ناميده مىشد و او همراه با همسرش « ننليل / ملكهء اشرا » در آنجا مىزيستند و ننليل در اصل همسر إنليل بود كه آشوريان نيز آن را به همسرى خداى خويش ، آشور ، برگزيدند . البته آشور بيرون از شهر پرستشگاه ديگرى مانند « اكستو » داشت . آن قوم ، خداى خويش را به « كوه بزرگ » نيز ملقب كرده بودند و او در پندارشان ، آفريدگار و رهايى بخش و سرور و پادشاه خدايان بود و پادشاهان چوگان و ديهيم و تخت از او يارى مىخواستند ، و او پادشاه خدايان بود و در معبد خويش گروه خدايان رقم زنندهء سرنوشت بشر را رهبرى مىكرد و رياست آنان را بر عهده داشت ، و او به پادشاهان آشور فرمان مىداد كه براى جنگ بيرون آيند و براى آنان پيروزى را مقرر مىداشت و دشمنان شكست خورده را با سرافكندگى به نزد او مىآوردند و تمثال‌هاى خدايانشان را به معبد او مىآوردند « 1 » .

--> ( 1 ) . - محمد بيومى مهران ، الديانة العربية القديمة ، ص 19 - 28 ؛ ويل دورانت ، قصة الحضارة ( تاريخ تمدن ) ، جزء دوم ، ترجمهء محمد بدران ، ص 211 - 225 ؛ اسپنيتر موسكاتى ، الحضارات السامية القديمة ، ترجمه و زيادات يعقوب بكر ، ص 73 - 76 ، 252 - 265 ؛ ل . ديلابورث ، بلاد ما بين النهرين ، ترجمهء محرم كمال ، ص 165 - 175 ؛ ليوأونيهام ، بلاد ما بين النهرين ، ترجمهء سعدى فيضى ؛ محمد ابو المحاسن عصفور ، معالم حضارات الشرق القديم ، ص 216 - 223 ؛ نيز : P . Dhoeme , Langues et ecritures semitiques , Paris , 1930 , p . 22 - 67 , 86 - 102 ; W . R . Smith , Lectures on the religion of the Semites , London , 1927 , p . 56 - 59 ; A . J . Gray , Near Eastern Mythology , London , 1969 , p . 17 - 51 ; Heidel . The Balylonian Genesis , chicago , 1951 , p . 60 ; J . Hustings , ERE , vol . J , 288 .