آنچه در اين سخنان يوسف آمده است ، ترسيم درست و دقيق و آشكارى است از چهرهء راستين اسلام ، همان‌گونه كه تمامى پيامبران خدا به ارمغان آوردند ، و پايه‌هاى عقيدتى آن اين‌هاست : 1 . ايمان به خدا و باور به آخرت ، يگانه دانستن خدا و شرك نورزيدن به او و شريك نشناختن براى او ؛ 2 . شناختن خداوند متعال يگانهء قهّار به وسيلهء صفاتش ؛ 3 . پذيرش اين كه جز خدا هيچ چيز و هيچ كس نه حقيقتى دارد و نه سلطه و توانى . چيزى كه پىآمد پذيرش آن ، هم باور نداشتن و نپذيرفتن سلطه و سلطنت كسانى است كه بندگان خدا را به بردگى مىگيرند و خود خدايى مىكنند ، و هم آشكار ساختن اينكه حكومت و سلطنت تنها از آن خداست و تا آن‌گاه كه خدا فرمان داده ، جز او را نپرستيم . هيچ كسى را نمىسزد كه بر بندگان خدا ، خدايى كند و آنان را بردگان و بندگان خود بشمارد ؛ 4 . تعريف درست و دقيق از معنى عبادت ، به خضوع و خاك‌سارى در برابر سلطنت و حكومت كسى و اذعان و اعتراف به ربوبيت او ، و تعريف درست و دقيق دين راستين به يكتاپرستى ، يعنى جز خدا را عبادت نكردن و حكم و حكومت و سلطه و سلطنت را تنها ويژهء او دانستن ، كه اين دو يعنى حكم و عبارت اگر مترادف و هم معنى نباشند ، متلازم و همراه هستند ، كه : « حكم و فرمان تنها خدا راست و او فرمان داده كه جز او را نپرستيد و عبادت جز او نكنيد و اين است اين استوار » . « 1 » اين است روشن‌ترين ، كامل‌ترين ، دقيق‌ترين و جامع‌ترين شكل دين اسلام . « 2 » بدين‌ترتيب يوسف به هدف نهايى درسى كه [ به زندانيان ] داد ، رسيد . درسى كه آستانهء آن با آنچه كه خاطر دو هم سلولش را به خود مشغول داشته بود ، ارتباط داشت . از اين رو ، در پايان درس ، خواب آنان را تعبير كرد تا اعتماد و دلبستگى آن دو را به خويش افزون سازد ، پس گفت : « اى دو دوست هم بند من ! يكى از شما [ دوباره به كار ساقىگرى پيشين خود باز مىگردد و ] به سرور خويش باده مىنوشاند ، و اما آن ديگرى بردار مىشود و پرندگان از سر او مىخورند . چيزى را كه دربارهء آن پرسيديد [ و راى من را خواستيد ، به همان گونه كه گفتم ]

--> - يَعْقُوبَ ما كانَ لَنا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ذلِكَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنا وَ عَلَى النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ * يا صاحِبَيِ السِّجْنِ أَ أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ * ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا أَسْماءً سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ » ( سورهء يوسف ، آيات 37 - 40 ) . ( 1 ) . « إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ » ( سورهء يوسف ، آيهء 40 ) . ( 2 ) . فى ظلال القرآن ، 4 / 1960 .