مصرى مىنشيند ، و همين موساى ديگر است كه به دامادى « يثرون » ، كاهن مدين درمىآيد و بعدها دين « يهوه » را بنياد مىنهد . « 1 » و به هر روى ما از شخصيت اين موساى ديگر كه يكسره زير پردهء شخصيت موساى نخست ، يعنى موساى مصرى پنهان مانده است ، چيزى نمىدانيم جز اينكه شايد بتوان از پاره‌اى ناسازه‌گويىهاى تورات دربارهء موسى ، برخى از ويژگىهاى شخصيتى او را بيرون كشيد ، براى نمونه تورات گاه موسى را مردى زود خشم و تند مزاج و حتى سخت‌گير و سخت‌دل مىگويد و گاه برعكس اين‌ها او را در صبورى و بردبارى و فروتنى و خاكسارى از همگان پيش و بيش مىشمارد و پيداست كه اين ويژگىهاى دستهء دوم يعنى فروتنى و خاكسارى و بردبارى با شخصيت موساى مصرى كه به چنان كارهاى سخت و سنگينى برخاسته بود ، چندان جور نمىآيد ، و چه بسا اين‌ها از ويژگىهاى موساى ديگر باشد يعنى موساى مدينى . با پيش چشم داشتن اين نكته‌ها ، شايد به جا باشد و حق داشته باشيم كه - طبق سخن فرويد - اين دو شخصيت را از هم جدا سازيم و چنين بپنداريم كه موساى مصرى اصلا به « قادش » نرفته بوده است ، چنان كه موساى مدينى پايش را به مصر نگذاشته بوده و هيچ چيزى از « آتون » و دين او نمىدانسته است ، و اين گزارش‌هاى اسرائيلى و به سخن درست‌تر ، افسانه‌هاى اسرائيلى بوده‌اند كه او يعنى موساى مصرى را به مدين برده‌اند [ تا اين دو موسى يكى شوند ] ، و به اين ترتيب مىبينيم كه در اين باره چندين تفسير رخ مىنمايد . « 2 » و از ديدگاه من اين سخنان و برداشت‌ها هيچ يك استوار و پذيرفتنى نمىنمايند و نصوص و نوشته‌هايى كه اينان اين سخنان خود را بر آنها بار كرده‌اند ، به هيچ روى اين برداشت‌ها را برنمىتابند ، درست است كه به گزارش تورات اسرائيليان هنگام سرگردانى در بيابان‌هاى سينا چندين بار بر موسى شوريدند « 3 » ؛ و درست است كه يكى از اين شورش‌ها از سوى لاويان خويشان نزديك موسى ، بوده است « 4 » و ديگرى از خانهء او از سوى برادرش هارون و خواهرش مريم « 5 » ؛ و درست است كه در يكى از اين شورش‌ها ، خواستهء شورشيان بركنارى موسى و

--> ( 1 ) . S . Freud , op - cit , p . 42 - 46 . ( 2 ) . A . Led , op - cit , p . 308 ; S . Freud , op - cit , p . 46 - 49 . ( 3 ) . سفر خروج ، 15 : 23 - 25 ، 16 : 2 - 3 ، 17 : 1 - 7 . ( 4 ) . سفر اعداد ، 16 ، 1 - 41 . ( 5 ) . سفر اعداد ، 12 : 1 - 15 .