خارج از حدود آموريان « 1 » مىباشد ، اردو زدند ، زيرا ارنون ، مرز موآب در ميان موآب و آموريان است « 2 » ، و از آنجا به سوى « جلعاد » سرزمين آموريان پيش رفتند و [ نمايندگانى نزد پاشاه آنان « سيحون » فرستادند تا اجازه دهد از سرزمينشان بگذرند ] و سيحون كه بر سرزمينى از موآبيان چيده شده بود و شهر « حشبون » « 3 » را پايتخت گرفته بود و سرزمينش از رود ارنون تا رود يبوق « 4 » گسترش داشت ، خواستهء آنان را نپذيرفت و به پيكارشان شتافت ، و اسرائيليان كه اينك ناگزير شده بودند ، سرزمين ادوم و موآب « 5 » را دور بزنند ، در اين پيكار كه در

--> - جنوب مىآيد . رود ارنون در سرازيرىهاى ژرف هم چنان پيش مىرود تا به بحر الميت مىريزد ، در جايى نزديك ميانه‌هاى كنارهء شرقى آن ، ( قاموس الكتاب المقدس ، 1 / 57 ) . ( 1 ) . دربارهء اموريان بنگريد به : محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 2 / 510 - 514 . ( 2 ) . سفر اعداد ، 21 : 11 - 13 . ( 3 ) . « حشبون » كه امروزه « حسبان » خوانده مىشود ، شهرى بوده كه ويرانه‌هاى آن هنوز در تلّى دورافتاده ميان ارنون و يبوق در 5 / 7 ميلى « ماديا » ديده مىشود . ( 4 ) . رود يبوق كه امروزه « زرقاء » نام دارد ، رودى است كه از غرب عمان سرچشمه مىگيرد و سپس به سوى شرق و سپس به سوى شمال تا شهر زرقاء - كه نام خود را از آن دارد - پيش مىرود و سپس به رود اردن در 43 ميلى شمال درياى مرداب مىريزد و در كنار گذرگاه كم آب همين رود است كه داستان مشهور كشتى گرفتن يعقوب و خدا ( سفر پيدايش ، 32 : 23 - 32 ) روى مىدهد ( قاموس الكتاب المقدس ، 2 / 1051 ) . ( 5 ) . سرزمين موآبيان - كه تبارشان به موآب پسر لوط ، برادرزادهء ابراهيم مىرسد و از همين روى با عرب‌ها و اسرائيليان خويشى دارند - از سوى شرق از درياى مرداب تا بيابان و از سوى شمال تا رود « الموجب » ( - رود ارنون ) گسترش داشته است و مانند سرزمين ادوميان در درون و در مرزها دژهايى استوار و پايگاه‌هايى استراتژيك داشته است و از همين روى اسرائيليان را از پيشرفت در بيابان‌هايى كه روبه‌روى آن بوده باز مىداشته است و پايتخت آن « ديبون » نام داشته ، همان « ذبيان » امروزى كه در سه ميلى شمال رود الموجب جاى دارد ، از اين سرزمين آثار باستانى فراوانى به ويژه در ربه ، كرك ، ماديا ، معين و امّ رصاص به دست آمده است و در سال‌هاى 1950 - 1951 ميلادى يك گروه باستان‌شناس امريكايى در « ديبون » ستون‌ها و سفال‌هايى يافتند از عصر برنز تا روزگار عرب‌هاى پيشين ، هرچند چيزى در آنجا از روزگار برنز پسين به دست نيامده است . زبان موآبيان نيز يكى از لهجه‌ها و گويش‌هايى است كه تورات بدان نوشته شده است و بيشتر به عبرانى شهره است ، و بىگمان ميان آن زبان با زبان عبرى پيوندهاى نزديكى هست ، و به هر روى زبان سامى و نزديك به عبرى است ، به گواهى سنگ نوشته‌اى موآبى كه به نيمه‌هاى سدهء نهم پيش از ميلاد مىرسد و كهن‌ترين نقش و نوشته به شيوهء سامى كهن شمالى را پيش روى ما مىگذارد ، اين سنگ نوشته در سال 1868 ميلادى در « ديبون » به دست آمد و به موزهء لوور پاريس برده شد . ( براى بررسى بيشتر بنگريد به : محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 2 : 552 - 556 ) .