و سه سال پس از آن موسى نيز درگذشت و خداوند يوشع بن نون را به جاى او به پيامبرى و پيشوايى آنان برگزيد و در همين سال‌ها بيشتر اسرائيليان نيز مردند و به گفتهء برخى ، كسى از آنان جز يوشع و كالب زنده نماند . ابن حاتم نيز در روايتى از ابن عباس آورده است كه اسرائيليان چهل سال در بيابان سرگردان بودند ، و در همين سال‌ها بود كه موسى و هارون و همهء كسانى كه بيش از چهل سال داشتند ، مردند . و چون چهل سال به پايان رسيد ، يوشع بن نون ، كه پس از موسى پيشواى آنان بود ، آنان را برانگيخت و راه انداخت و او همان كسى است كه سرزمين مقدس موعود را بازگشود . « 1 » اما اين كه راز اين چهل سال سرگردانى چه بوده است ، پژوهشگران چندگونه سخن گفته‌اند : كسانى گفته‌اند : اسرائيليان از مصريان مىترسيده‌اند و از اين روى در بيابان مىگشته‌اند تا آن گاه كه فرصت مناسبى به دست آيد و سلطهء مصريان بر كنعان كاهش پذيرد و آنان بتوانند در امنيت كامل به آنجا بروند « 2 » و در همين چهل سال بوده است كه موسى توانست از آن مردمى كه به تازگى از بردگى مصريان رها شده بودند ، امتى يك‌پارچه و سامان يافته بسازد و آنان را به رنگ و راهى كه مىبايست درآورد . « 3 » و ابن خلدون بر اين است كه سرگردانى چهل سال در بيابان براى اين بوده تا آن مردمى كه به بردگى و بيگارى و ستم‌كشى و زبونى خو گرفته بودند ، از ميان بروند و نسلى تازه و سربلند پديد آيد كه بردگى و بيگارى و ستم‌كشى و زبونى را نيازموده باشد و بدانها خو نگرفته باشد ،

--> - روايتى آورده است گوياى اين كه هارون مردى نيكوخوى بود و اسرائيليان او را دوست مىداشتند و چون مرد و موسى او را به خاك سپرد و اسرائيليان به موسى گفتند : تو او را كشته‌اى ، موسى هفتاد مرد از ميان آنان برگزيد و كنار گور هارون برد و پرسيد : تو كشته شدى يا مردى ؟ آوازى برآمد كه من مردم ، از اين آواز همهء آن هفتاد تن نيز مردند ، موسى گفت : خدايا اينك چه پاسخى به اسرائيليان بدهم ، خواهند گفت : تو آنها را كشتى ، و خداوند آنها را زنده ساخت . و در روايت ديگرى آمده است كه چون موسى به كشتن هارون متهم شد ، خداوند فرشتگان را فرمان داد تا پيكرهء هارون را برداشته نزد اسرائيليان آمدند و به آنها گفتند كه هارون خود مرده و آنها نيز پذيرفتند . سپس فرشتگان او را در جايى كه كسى نمىداند ، به خاك سپردند ، ( تفسير طبرى ، 13 / 142 ؛ تفسير خازن ، 2 / 34 . بسنجيد با : سفر اعداد ، 20 : 22 - 29 . كه مىگويد هارون بر فراز كوه هور دفن شد ) . ( 1 ) . مختصر تفسير ابن كثير ، 1 / 504 ؛ تفسير نسفى ، 1 / 279 - 280 . ( 2 ) . حسين فوزى نجار ، ارض الميعاد ، قاهره ، 1959 م ، 156 . ( 3 ) . I . Epstein , Judaism , 1970 , p . 32 .