بارى به گزارش تورات ، موسى چون ديد كه قومش به گوساله‌پرستى روى آورده‌اند ، به خشم آمد و گفت : اين گناه و دين گردانى توبه‌اى جز تيغهء شمشير لاويان ندارد و به لاويان كه خويشان او بودند فرمان داد تا تيغ بركشند و دروازه تا دروازه آمد و رفت كنند و از برادر و خويش و دوست و آشنا و . . . هر كه را ديدند ، بكشند ، و آنان نيز چنين كردند و در آن روز نزديك به سه هزار تن را كشتند . « 1 » نيز مفسران و پژوهشگران دربارهء كسانى از قوم موسى كه به گوساله‌پرستى روى آورده‌اند ، چندگونه آمار و شمار گفته‌اند : برخى آنان را هشت هزار گفته‌اند و گروهى گفته‌اند : همه گوساله‌پرست شدند جز هارون و دوازده هزار تن ديگر كه بر دين خود ماندند ، كسانى نيز گفته‌اند : جز هارون و هفتاد تن ديگر ، همه به گوساله روى آوردند . « 2 » « اسپينوزا » بر اين است كه همهء اسرائيليان بجز لاويان ( خويشان موسى ) گوساله‌پرست شدند . « 3 » و اگر چنين باشد و اگر لاويان آن گونه كه فرويد مىگويد ، همان جادوگران مصرى باشند كه به موسى گرويدند و از نزديكان او گرديدند - همانان كه قرآن كريم « اول المومنين » « 4 » ( - نخستين گروندگان ) نامشان داده است - مىتوان گفت : تنها همانان بوده‌اند كه به گوساله‌پرستى روى نكرده‌اند و به پرستش خداى موسى و هارون پايدار مانده‌اند ، چرا كه آنان از همان آغاز در ايمان چنان استوار بودند كه به گزارش قرآن چون فرعون تهديدشان كرد كه دست و پاهاشان را مىبرد و بر شاخه‌هاى خرمابنان دارشان مىزند « 5 » ، استوار و پابرجا پاسخ دادند كه ما ديگر : تو را بر نشانه‌هاى آشكارى كه براى ما آمده است و بر خدايى كه ما را آفريده است ، بر نمىگزينيم و تو هر چه مىتوانى بكن كه تو تنها بر زندگى اين دنياى ما دست دارى ، ما به پروردگارمان ايمان آورده‌ايم تا گناهان ما را و جادوكارهاى ما را كه تو ما را بر آنها ناگزير كردى ، بيامرزد و خدا برتر و پايدارتر است » . « 6 » و تو با ما هر چه بكنى « باكى نيست [ چرا كه ما ] به سوى خداى خويش مىرويم ، و چشم داريم كه پروردگار ما از اين روى كه نخستين گروندگان بوده‌ايم ، گناهان ما را بيامرزد » « 7 »

--> ( 1 ) . سفر خروج ، 32 : 26 - 29 . ( 2 ) . تفسير خازن ، 1 / 62 ؛ مختصر تفسير ابن كثير ، 1 / 65 . ( 3 ) . باروخ اسپينوزا ، همان 415 . ( 4 ) . سورهء شعرا ، آيهء 51 . ( 5 ) . « فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلافٍ وَ لَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ » ( سورهء طه ، آيهء 71 ) . ( 6 ) . قالُوا لَنْ نُؤْثِرَكَ عَلى ما جاءَنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَ الَّذِي فَطَرَنا فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ إِنَّما تَقْضِي هذِهِ الْحَياةَ الدُّنْيا * إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنا لِيَغْفِرَ لَنا خَطايانا وَ ما أَكْرَهْتَنا عَلَيْهِ مِنَ السِّحْرِ وَ اللَّهُ خَيْرٌ وَ أَبْقى » ( سورهء طه ، آيات 72 - 73 ) . ( 7 ) . « قالُوا لا ضَيْرَ إِنَّا إِلى رَبِّنا مُنْقَلِبُونَ * إِنَّا نَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لَنا رَبُّنا خَطايانا أَنْ كُنَّا أَوَّلَ الْمُؤْمِنِينَ » ( سورهء شعرا ،