بوده‌اند ، و اين با گزارش تورات « 1 » و نيز با سخن قرآن كه يوسف همهء خانوادهء خويش را به مصر فراخواند « 2 » ، ناسازگار است ، و چه بسا دو نامى باشند كه بعدها اسرائيليان بر دو جايگاه يا دو شهر كنعانى نهاده‌اند - و ما همين انگاره را درست‌تر مىدانيم - و چه بسا نام‌هايى باشند كه بعدها بر « يعقوب ال » و « يوسف ال » نهاده شده است . « 3 » پنجم : مرنپتاح در سال‌هاى نخست فرمانروايىاش سخت درگير شورش‌ها و پيكارها بود ، به گونه‌اى كه در سومين سال ناگزير شد . به غرب آسيا لشكر كشد تا شورشى را كه در آن جا پديد آمده بود ، خاموش كند يا ملت‌هاى كناره‌هاى دريا را ، كه در آن سال به مرزهاى شرقى رسيده بودند ، سركوب نمايد ، از اين روى بود كه به فلسطين و سوريه رفت و شورشگران و سركشان را به سختى فرو كوبيد و به فرمانبرى واداشت . « 4 » و هر چند كسانى گفته‌اند كه مرنپتاح ، كه دولتش در تيررس تهديد ليبياييان بوده است ، نمىتوانسته در سال‌هاى يكم و دوم فرمانروايى خود به فلسطين و سوريه لشكر كشد و به پيروزىهايى برسد . با اين همه بيشتر يا همهء پژوهشگران دربارهء اين پيكار پيروزمندانهء او در فلسطين همرأىاند . « 5 » و چه بسا كه عبارت « چيره‌گر جازر » ، كه در سنگ نوشته‌اى در معبد « عمدا » ديده مىشود ، بتواند پشتوانه‌اى بر همين ديدگاه شمرده شود . افزون بر اين‌ها ، سخت مىتوان پذيرفت كه متن « لوح اسرائيل » به تمامى متفاوت باشد ، چرا كه در اين صورت در فهرست سرزمين‌هاى مذكور تفسيرى پذيرفتنى به سختى يافت مىشود ، بلكه تنها ذكر نام اسرائيل ، سايه‌اى از حقانيت بر اين متن مىافكند كه انكار آن ممكن نيست . از اين رو كه اين نام در هيچ متن مصرى وارد نشده است . به هر روى ، در سال پنجم فرمانروايى مرنپتاح ، مرزهاى غربى مصر دستخوش خطر مىشود ، چرا كه قبيله‌هاى كنارهء دريا و قبيله‌هاى « ريبو » راه غرب دلتا را در پيش گرفته بودند ، و فرعون با سپاهيانش بر آنان مىتازد و به سختى آنان را فرو مىكوبد . « 6 » اگرچه مورخان

--> ( 1 ) . سفر پيدايش ، 46 : 26 - 27 . ( 2 ) . سورهء يوسف ، آيات 92 - 100 . ( 3 ) . A . Lods , op - cit , p . 188 . ( 4 ) . محمد بيومى مهران ، مصر ، 2 / 183 - 184 ؛ در يوتون و فانديه ، مصر ، 480 ؛ نيز : ANET , p . 376 - 378 ; G . Legain , ASAE , vol . II , 1907 , p . 269 - 279 ; J . Breasted , op - cit , p . 561 - 166 . ( 5 ) . J . Wilson , TheCultureofA ncientE gypt , p . 255 ; E , Naville , JEA , 12 , 1975 , p . 190 . ( 6 ) . W . C . Hayes , TheS cepterofEgypt , II , Harvard , 1959 - p . 353 ; J . Wilson , op - cit , p . 452 - 255 .