دينى كه ريشه در روزگاران بسيار گذشته داشته است و آن گونه كه پردازندگان آنها خواسته‌اند ، سامان يافته است . « 1 » بارى جدا از همهء اين‌ها ، ما ديدگاه فرويد را به هيچ روى نمىتوانيم بپذيريم ، چرا كه هم بر پايهء پندارها و خيال‌پردازىهاست و هم با ديدگاه‌هاى آشكار دينى و تاريخى ناسازگار است و از اين روى پذيرش آن با باورهاى ما به آنچه در قرآن كريم دربارهء موسى آمده است ، نمىسازد و حاشا كه ما چيزى را بپذيريم كه قرآن نمىپذيرد . 4 . ديدگاه چهارم : رامسس دوم هواداران اين ديدگاه ، رامسس دوم ( 1290 - 1224 ق . م ) را فرعونى مىدانند كه خروج اسرائيليان در روزگار او بوده است . پشتوانهء اينان كه آلبرايت ، اسفلت ، راكس و يونگر از برجسته‌ترين آنان به شمار مىروند ، « 2 » اين است كه رامسس دوم گروه بسيارى از عبرانيان دوره‌گرد را يافته و آنها را در ساختن ساختمان‌ها و بناهاى بلندى كه وزيران و مهندسانش نقشهء آنها را مىكشيدند ، به بيگارى گرفته است . چرا كه به گواهى اسناد تاريخى ، شيوهء او همين بوده است كه در اين گونه كارها از اسيران ، و ديگر كسانى كه زير فرمان او بوده‌اند ، بيگارى بگيرد ، براى نمونه در معبد « سبوع » در نوبه ( - نوبيا ) نصوص و نوشته‌هايى يافت شده از زبان « استاو » ، نمايندهء پادشاه ، گوياى اين كه او اسيرانى از قبيله‌هاى « تمحو » « 3 » در غرب مصر را در ساختن آن معبد به كار مىگرفته است . « 4 » نيز در « ابو سنبل » در دو معبد او نوشته‌هايى به دست آمده از زبان « رامسس عشاحب » كه كارگزار او دسته‌هاى كارگران را از ميان اسيران همهء شهرها براى ساختن آن معابد مىآورده است و به ويژه آنجا را از كارگران آسيايى قبيلهء « رتنو » پر كرده بوده است . « 5 »

--> ( 1 ) . S . Freud , op - cit , p . 38 . ( 2 ) . W . F , Albright , From the Stone Age to Christianity , New York , 1957 , p . 194 ; O . Eiasfeldt , " The Exodus and Wanderings " . CAH , vol , II , part , 2 , 1975 , p . 319 - 323 ; G . Roux , op - cit , p . 242 ; M . F . Unger , op - cit , p . 331 . ( 3 ) . دربارهء « تمحو » بنگريد به : محمد بيومى مهران ، مصر و العالم الخارجى فى عصر رعمسيس الثالث ، 145 - 153 . ( 4 ) . احمد عبد الحميد يوسف ، همان ، 85 . ( 5 ) . J . H . Breasted , ARE , No , 498 .