البته قرآن كريم چنان كه شيوهء اوست ، تاريخ اين رويداد بزرگ را ياد نكرده است ، زيرا اين‌گونه مرزبندىهاى تاريخى هدف داستان‌هاى قرآنى نيست و چيزى به دلالت آنها نمىافزايد . اما در حديث گزارش شده از پيامبر ( ص ) نيز تا آنجا كه من مىدانم ، در اين‌باره بيش از اين چيزى نيامده كه آن پيش‌آمد بزرگ در روز عاشورا ( دهم محرم ) روى داده است . چنان كه به روايت مسلم ، بخارى ، نسايى و بيهقى از ابن عباس ، چون پيامبر ( ص ) به مدينه آمد ، يهوديان روز عاشورا را روزه مىگرفتند ، پيامبر از آنان پرسيد ، مگر اين روز چه روزى است كه در آن روزه مىگيريد ، گفتند : روزى است كه موسى بر فرعون چيره شد ، پيامبر به ياران خويش فرمود : شما از اينان به موسى سزاوارتريد ، شما نيز اين روز را روزه بگيريد . در روايتى همانند نيز از همان منابع و ديگران چون احمد بن حنبل و ابن ماجه آمده است كه چون پيامبر ( ص ) به مدينه آمد ، يهوديان را ديد كه روز عاشورا را روزه مىگيرند ، پرسيد : اين چه روزى است كه روزه مىگيريد ؟ گفتند امروز روز نيكويى است ، روزى است كه خداوند بنى اسرائيل را از چنگ دشمنان رها ساخت و موسى به شكرانه ، آن را روزه گرفت ، پيامبر ( ص ) فرمود : من از شما به موسى سزاوارترم ، پس خود آن روز را روزه گرفت و به يارانش نيز فرمود ، روزه بگيريد . در روايتى نيز از انس بن مالك از زبان پيامبر ( ص ) آمده است كه دريا در روز عاشورا براى بنى اسرائيل شكافته شد . « 1 » اما تورات در اين‌باره بيش از اين نمىگويد كه خروج بنى اسرائيل در ماه « ابيب » بوده است « 2 » ، و « ابيب » ، ماه پيش از آخرين ماه از سال مصرى كهن و نه عبرى بوده است - كه به خطا ماه‌هاى قبطى خوانده مىشوند - اگرچه يهوديان آن را در روز عيد بزرگ خود ، در نخستين ماه سال عبرى ، ماه ابيب ( - نيسان - آوريل ) جشن مىگيرند . و چنين مىنمايد كه تقويم عبرى كهن ، بهار را آغاز سال مىدانسته است . و دور نيست كه آغاز اين تاريخ ، همان خروج بنى اسرائيل از مصر بوده باشد و هنگام آن همان زمان عيد بزرگ آنان - عيد فصح - كه در شب چهاردهم آوريل ، در اوايل شب ( - بين مغرب و عشا ) انجام مىگرفته است . « 3 »

--> ( 1 ) . براى اين روايت‌ها بنگريد به : الدّر المنثور ، 1 / 69 ؛ تفسير نسفى ، 2 / 73 ؛ تفسير خازن ، 1 / 59 ؛ تفسير ابن كثير ، 1 / 138 ، 2 / 667 ؛ صحيح نجارى ، 3 / 56 ، 57 ، 6 / 91 ؛ صحيح مسلم ، 8 / 9 - 10 ؛ مسند احمد بن حنبل ، 1 / 292 ، 310 ؛ مجمع الزوائد ، 3 / 188 ؛ المطالب العالية ، 3467 ؛ تفسير قرطبى ، 333 . ( 2 ) . سفر خروج ، 13 : 4 . ( 3 ) . دربارهء تقويم عبرى و عيد فصح بنگريد به : محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 4 / 153 - 163 .