كه جايى شناخته را با نام شناخته‌اش ياد مىكنند . « 1 » از سوى ديگر اگرچه بسيارى از مفسران آن دريا را درياى قلزم ، يعنى همان درياى سرخ گفته‌اند ، اما گروهى از آنان از اين روى كه عرب‌ها هر آب انبوهى را « بحر » و دريا مىگويند ، آن دريا را رود نيل پنداشته‌اند - و شايد منظورشان از نيل ، يكى از شاخه‌هاى آن بوده است - و برخى نيز - چنان كه پيش‌تر نيز گفتيم - آن را درياى « ساف » ( - سوف ) گفته ، و روايتى از ابن عباس آورده‌اند كه يوشع بن نون با چارپاى خويش بر آن دريا زد ، از آن گذر كرد و بازگشت « 2 » ، و پيداست كه يوشع بن نون نمىتواند با چارپاى خود از درياى سرخ بگذرد و بازگردد . از اين روى چه بسا منظور اين روايت از دريا ، نه درياى سرخ ، كه آبگير و درياچه‌اى و چه بسا درياچه ، « منزله » باشد . اين‌ها بود ديدگاه‌هايى دربارهء جايگاه شكاف دريا براى موسى و يارانش . ديدگاه‌هايى كه هر كدام موافقان و مخالفانى دارند ، و از آنجا كه تا كنون در اين باره نصّ و نشان آشكارى نيافته‌ايم ، نمىتوانيم به درستى بر جايى انگشت بگذاريم و آنجا را جايگاهى بدانيم كه معجزهء شكافته شدن دريا روى داده است و تمامى آنچه كه در پيش آورديم ، تنها نظرات شخصى پژوهشگران بود ، « فَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ » و تنها خداست كه غيب مىداند و داناى هر آشكار و نهانى است . 2 . تاريخ شكافتن دريا تاريخ شكافته شدن دريا براى موسى ( ع ) ، پيوند آشكار و نزديكى دارد با تاريخ خروج بنى اسرائيل از مصر و غرقه شدن فرعون و سپاهيانش در دريا و نجات موسى و همراهانش ؛ چيزى كه به زودى در فصل سوم اين بخش كه ويژهء فرعون مصر است ، آن را برخواهيم رسيد . در اينجا به همين بسنده مىكنيم كه بگوييم ، ما اين ديدگاه را بيشتر مىپسنديم كه « مرنپتاح » ( 1224 - 1214 ق . م ) را فرعون هم روزگار موسى بدانيم و بر اين پايه خروج بنى اسرائيل و غرقه شدن فرعون را در آخرين سال فرمانروايى او بشماريم ، چرا كه تورات ، انجيل و قرآن هر سه همراىاند كه فرعون هنگامى كه بنى اسرائيل را دنبال مىكرد ، در دريا غرق شد . « 3 »

--> ( 1 ) . احمد عبد الحميد يوسف ، همان ، 87 . ( 2 ) . تفسير فخر رازى ، 4 / 139 ؛ تفسير روح المعانى ، 1 / 255 ؛ تفسير نسفى ، 3 / 185 ؛ نيز : محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 1 / 446 - 449 . ( 3 ) . بنگريد به : محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 1 / 412 - 436 .