مىرسيده است . « 1 » چنان كه يك گروه پژوهشگر فرانسوى ( 1798 - 1801 م ) پنداشته‌اند كه خليج سوئز ، در روزگار يونانيان ، از سوى شمال تا درياچهء تمساح كنونى مىرسيده است . سپس « لينان دوبلفون » در ميان سال‌هاى 1821 تا 1840 م ، پس از بررسىها و پژوهش‌هايى دربارهء كانال سوئز و منطقه كنارى آن تا درياى مديترانه ، به اين نتيجه رسيد كه خاك درياچه‌هاى تلخ ، پيش از آن كه با كندن كانال سوئز از آب پر شوند ، داراى صدف‌ها و گياهانى بوده است همانند آنچه در كناره‌هاى درياى سرخ ديده مىشود . و اين خود نشانى است بر اين كه در روزگارانى نه چندان دور - و نه دور تر از دوره‌هاى تاريخى - اين منطقه‌ها زير پوشش آب‌هاى درياى سرخ بوده است ، « 2 » برخى از اين نيز پيش‌تر رفته و گفته‌اند : خليج سوئز ، چه بسا در هزارهء دوم پيش از ميلاد - هزاره‌اى كه خروج اسرائيليان از مصر در اواخر آن بوده است - هم‌چنان با درياچه‌هاى تلخ ، و نيز با درياچهء تمساح پيوسته بوده است . گذشته از اين ، درياچهء « ملاح » نيز به درياى مديترانه پيوسته بوده است ، و از اين روى ميانهء درياچهء تمساح و درياچهء ملاح تنگه‌اى ( - گذرگاه كم و بيش تنگى ) بوده است كه چه بسا معجزهء شكاف دريا در همان جا روى داده است . « 3 » اما بسيارى از پژوهشگران چون « گاردنر » و « كوسمان » ، از اين روى كه چنين نظرى پشتوانهء استوارى ندارد ، در آن به ديدهء ترديد نگريسته‌اند . « 4 » حتى « مارتين نات » بر اين است كه در اين باره هيچ نشانهء آشكارى نداريم و جز اين كه آن رويداد در حدود دلتاى شرقى بوده است ، چيزى نمىدانيم ، و حتى اگر به درستى مىدانستيم كه گسترهء دريا و درياچه‌هاى منطقهء كانال سوئز كنونى ، در روزگار موسى چه اندازه و چگونه بوده است ، باز هم دربارهء جايگاه آن رويداد ، چيزى بيش از اين نمىتوانستيم بگوييم . « 5 » كسانى نيز جايگاه شكافتن دريا را در جنوب شهر سوئز گفته‌اند ، يكى از اينان « روبرتسون » است كه سطح درياى سرخ را تا 15 و 20 گره « 6 » پايين آورده است تا عبور آن را از رو به روى « طور » ممكن سازد ، و بدين‌گونه گسترهء پذيرفتنى معقولى را ميان سلسله

--> ( 1 ) . قاموس الكتاب المقدس ، 1 / 164 ؛ نيز : Martin Noth , The History of Israel , London , 1965 , p . 116 . ( 2 ) . E . Noville , JEA , vol . X , 1924 , p . 36 - 48 . ( 3 ) . M . Noth , op - cit , p . 116 . ( 4 ) . E . Noville , op - cit , p . 36 . ( 5 ) . M . Noth , op - cit , p . 115 . ( 6 ) . « گره » يا « عقده » گونه‌اى واحد سنجش دريايى است ، ميل دريايى برابر با 1852 متر ( مترجم ) .