آغاز شد . شهرى كه پايتخت فرعون و امپراتورى مصر در آن روزگار بود و دربارهء جايگاه آن ، پژوهشگران بسيار ناهم‌راىاند و ديدگاه‌هاى چند گانه‌اى پيش روى ما نهاده‌اند و اگر پژوهش‌هاى پيشين ما درست باشد ، جايگاه آن در قريهء « قنتير » است در 19 ميلى جنوب « صان الحجر » و 9 ميلى شمال شرقى « فاقوس » شرقى « 1 » . به هر روى موسى و اسرائيليان از « بىرامسس » - كه در تورات رامسس گفته شده - به « سكوت » « 2 » كوچ كردند . همراهان موسى در اين كوچ ، به گزارش تورات ، بجز كودكان ، نزديك به ششصد هزار مرد پياده بودند . « 3 » اين آمارها و شمارها را گروهى از مفسران و مورخان نيز به پيروى از تورات در نوشته‌هاى خود باز آورده‌اند . « 4 » اين آمار و شمارى است كه درستى يا نادرستى آنها ميان پژوهشگران بگومگوهاى بسيار را از پى آورده است ، زيرا اين‌ها شمار كسانى است كه 215 سال پيش - به گفتهء ترجمه هفتادى تورات « 5 » - و يا 430 سال پيش - به گفتهء تورات عبرى - آن گاه كه در زمان يوسف « 6 » به مصر رفتند ، هفتاد نفر بودند و آن هفتاد نفر ، در زمان بيان داستان ، به بيش از دو ميليون و بلكه سه ميليون رسيده‌اند ، چرا كه به گفتهء تورات تنها شمار مردان پيادهء آنان ششصد هزار بوده است و شمار پسران از يك ماه به بالا 22273 « 7 » تن كه اگر دختران را نيز به

--> ( 1 ) . محمد بيومى مهران ، مصر و العالم الخارجى عصر رعمسيس الثالث ، اسكندريه ، 1969 م ، 46 - 62 ؛ اسرائيل ، 1 / 439 - 443 . ( 2 ) . اگرچه جايگاه « سكوت » امروزه به درستى دانسته نيست ، ولى در اقليم‌هاى دلتا بوده است كه « واع ايب » يا « نفرايب » ناميده مىشده است و در انتهاى دلتاى شرقى ، ميان وادى طميلات و درياى سرخ ، جاى داشته است . گروهى نيز « سكوت » را همان « تل مسخوطه » مىدانند كه در 15 كيلومترى شرقى اسماعيليه جاى دارد . برخى نيز آن را « بيثوم » ( - فيتوم - برآتوم ) مىپندارند و آن همان تل سليمان است ، در سه كيلومترى غرب ابو سعيده ، در نزديكى قصّاصين و در 13 كيلومترى غربى تل مسخوطه . برخى نيز آن را همان تل كبير در نه كيلومترى غرب اسماعيليه گفته‌اند ، برخى نيز آن را همان دانسته‌اند كه مصريان كهن « ثكو » مىناميده‌اند در ده كيلومترى فنتير ( بنگريد به : محمد بيومى مهران ، الحضارة المصرية ، اسكندريه ، 1984 م ، 172 - 173 ) . ( 3 ) . سفر خروج ، 12 : 37 . ( 4 ) . بنگريد به تاريخ طبرى ، 1 / 404 ؛ تاريخ ابن خلدون ، 1 / 94 ؛ الكامل ابن اثير ، 1 / 106 ؛ البداية و النهاية ابن كثير ، 1 / 270 ؛ تاريخ يعقوبى ، 1 / 36 ؛ مروج الذهب مسعودى ، 1 / 61 ؛ روح المعانى آلوسى ، 1 / 270 ؛ الدر المنثور سيوطى ، 5 / 84 ؛ تفسير ابى مسعود ، 6 / 244 ؛ نيز بسنجيد با تفسير نسفى ، 3 / 60 كه شمار اسرائيليان را تنها هفتاد هزار تن گفته است كه فرعون با ششصد هزار سرباز آنان را دنبال كرده است . در الدر المنثور سيوطى ، ( 5 / 85 ) نيز گزارشى از ابن عباس آمده است كه ياران موسى ( ع ) كه از دريا گذشتند دوازده گروه بودند و هر گروه دوازده هزار تن . ( 5 ) . دربارهء ترجمهء هفتادى تورات بنگريد به : محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 3 / 107 - 112 . ( 6 ) . سفر پيدايش ، 46 : 22 - 27 . ( 7 ) . سفر خروج ، 12 : 38 ؛ سفر اعداد ، 3 : 43 ، نيز بنگريد به : عصام الدين حفنى ناصف ، محنة التوارة على ايدى