هم آنان را به دين يكتاپرستى بازگرداند . « 1 » همو در جاى ديگرى از تفسيرش دربارهء آيهء « فَأَرْسِلْ مَعَنا بَنِي إِسْرائِيلَ وَ لا تُعَذِّبْهُمْ » گفته است : موضوع رسالت موسى و هارون و خواستهء آنان از فرعون همين است كه « بنى اسرائيل را با ما همراه فرست و آنان را آزار مده » ؛ گسترهء رسالت آنان همين بوده است ، آزادى بنى اسرائيل از ستم فرعون و بازگرداندن آنان به يكتاپرستى پيشين ، و بازآوردنشان به سرزمين مقدس موعودى كه خداوند خواسته در آن جا بمانند و بزيند ، تا آن‌گاه كه روى به تبهكارى آورند و خداوند به كيفر آن تبهكارى مجازاتشان كند . « 2 » ابوحيان نيز در تفسير آيهء 105 سوره اعراف گفته است : موسى در اين آيه از فرعون چيزى جز اين نخواسته است كه بنى اسرائيل را با او همراه فرستد . اما از آيه‌هاى ديگرى مانند : « نزد فرعون ، كه از در سركشى درآمده است ، برو و به او بگو : آيا مىخواهى كه پاكدلى پيشه كنى و تو را به پروردگارت راه نمايم و تو از در خشوع درآيى « 3 » » ؛ « فرعون و قومش گفتند : آيا به دو تن ، كه چون خود ما بشر هستند ، ايمان بياوريم با آن كه قوم آن دو بندگان ما هستند » « 4 » ، برمىآيد كه موسى او را به يكتاپرستى و دين‌ورزى نيز فراخوانده است و كار او تنها آزادسازى بنى اسرائيل نبوده است و اين‌ها سازگارى ندارد با سخن كسانى كه گفته‌اند : موسى ، فرعون و مصريان را خداپرستى و پيروى دين خويش فرا نخواند ؛ و بنى اسرائيل را كه فراخواند از قوم فرعون و از مردم مصر نبودند و از اين جاست كه پس از بيرون بردن آنان ، موسى نزد مصريان بازنگشت . « 5 » به سخن پيشين خود بازگرديم ، به گزارش‌هاى ناهمگون تورات در داستان خروج . در تورات مىخوانيم كه سرانجام فرعون مىپذيرد تا مردان اسرائيلى براى پرستش خدا و قربانى در بيابان ، از مصر بيرون روند و زنان و كودكان بمانند . و موسى پافشارى مىكند كه بايد همه بروند حتى گوسفندان و گاوان خود را نيز ببرند و فرعون نمىپذيرد . گرچه ديرى نمىگذرد كه از پى بلاهاى ديگرى ، كه موسى بر سر آنان مىآورد ، مىپذيرد كه اسرائيليان همه بروند اما

--> ( 1 ) . فى ظلال القرآن ، 4 / 2337 . ( 2 ) . فى ظلال القرآن ، 5 / 2590 . ( 3 ) . « اذْهَبْ إِلى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغى فَقُلْ هَلْ لَكَ إِلى أَنْ تَزَكَّى وَ أَهْدِيَكَ إِلى رَبِّكَ فَتَخْشى » ( سورهء نازعات » آيات 17 - 19 ) . ( 4 ) . « فَقالُوا أَ نُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنا وَ قَوْمُهُما لَنا عابِدُونَ » ، ( سورهء مؤمنون ، آيهء 47 ) . ( 5 ) . تفسير البحر المحيط ، 4 / 356 .