« استرهب » مىتوان تصور كرد چه نوع جادويى بوده است ، زيرا آنان احساس ترس را بر مردم تحميل كرده و به آنان باوراندند كه وحشت كرده‌اند . سپس از گزارش ديگر قرآن در سورهء طه » درمىيابيم كه موسى ( ع ) نيز در درون خويش هراسى يافت ، و از اين جا مىتوان حقيقت ماجرا را آن چنان كه بوده تصور كرد ، خداوند مىفرمايد : « گفتند : اى موسى ! تو نخست مىافكنى يا ما نخست بيفكنيم ؟ گفت : شما بيفكنيد . ناگاه ريسمان‌ها و چوبدست‌هاى آنان از جادويى كه كردند ، چنان به چشمش آمد كه [ چون ماران ] پيچ و تاب مىخورند . موسى [ كه چنين ديد ] در دل خويش ، هراسى يافت . گفتيم : نترس ، بىگمان تو پيروزى و آنچه را در دست دارى بيفكن تا جادو ساخته‌هاى آنان را فرو خورد ، كه آنان هر چه كرده‌اند ، نيرنگ جادوگرى است و جادوگر هر چه كند و هر چه بياورد ، رستگار و پيروز نيست . [ و چون موسى چوبدست را افكند و اژدهايى شد و همهء جادو ساخته‌هاى آنان را فرو خورد ، جادوگران شگفت زده ] به سجده افتادند و گفتند : به خداى موسى و هارون گرويديم » . « 1 » و ابن اسحاق گفته است : چوبدست اژدها شدهء موسى ريسمان‌ها و چوبدست‌هاى جادوگران را يك‌يك فرو خورد تا آن‌گاه كه در آن وادى هيچ از آنها نماند . سپس موسى آن را برگرفت ، ناگاه همان چوبدستى شد كه پيش‌تر بود . جادوگران كه چنين ديدند ، به سجده درافتاده و گفتند : اگر او نيز جادوگر مىبود نمىتوانست بر ما چيره شود . و اين در سجده و سخن آنان اشارتى نيز هست به بزرگ‌داشت دانش ، چرا كه اين جادوگران بهتر از هر كس دانستند كه آنچه موسى كرد نه از جملهء فنون جادوگرى كه آنان خبره‌اش بودند ، كه كارى خدايى بود ، و از اين روى بود كه سجده كردند و ايمان آوردند ، زيرا آن كه در فنى دانشمند و چيره‌دست باشد ، براى پذيرش حقيقت ، چون بر او آشكار شود ، از ديگران آماده‌تر است ، چه ، آن حقيقت را زودتر از ديگران درمىيابد . از اين روى همين كه بر آنان آشكار شد كار موسى جادو نيست ، حق دلشان را فرا گرفت و ايمان ، ذهن و ضميرشان را سرشار ساخت چنان كه تهديد و تحكم فرعون را كه گفت دست و پايتان را از چپ و راست مىبرم و شما را به تنه‌هاى نخل مىآويزم ، به چيزى نگرفتند : « و گفتند : باكى نيست با ما چه مىكنى كه ما به سوى خداى خود مىرويم ، ما چشم داريم كه پروردگارمان گناهانمان را از آن روى كه نخستين ايمان آورندگان بوديم بيامرزد » . « 2 »

--> ( 1 ) . سورهء طه ، آيات 65 - 70 ؛ سورهء اعراف ، آيهء 116 ؛ نيز بنگريد به تفسير طبرى ، 13 / 28 ؛ فى ظلال القرآن ، 3 / 1349 . ( 2 ) . سورهء شعرا ، آيات 50 و 51 .