فرعونيان و سران سودجو و مصلحت‌انديش بنى اسرائيل - كه به دربار فرعون وابسته‌اند و به سود آنان كار مىكنند - آنان را از پيروى موسى بازدارند . اين ترس و بيم آنان نيز به هيچ روى بىجا نبود ، كه فرعون هم سلطه و سلطنتى نيرومند داشت و هم سركشى سخت‌گير و ساده‌دل بود كه در زورگويى و شكنجه‌گرى و مردم را به بردگى و بيگارى گرفتن حد و مرزى نمىشناخت و از هيچ آزار و سنگدلى دريغ نمىكرد . « 1 » و از اينها آشكار مىشود كه سال‌ها بردگى و بيگارى ، سرشت قوم موسى را تا چه پايه و مايه دگرگون كرده و به تباهى و سياهى كشانده بود ، [ چنان كه ديگر به هيچ روى از خود اراده و اختيارى نداشتند و ] نه گوشى داشتند براى شنيدن حق و نه دلى براى پذيرش آن و نه پايى براى رفتن در راه آن ، و از اين روى بود كه موسى در راه رهنمونى و رهايى آنان آزارهاى بسيار كشيد و به دشوارىها و ناهموارىهاى بسيار درافتاد . به هر روى ، فرعون چون موسى را ديد كه با ادّعاى بزرگ در برابر او ايستاده و مىگويد : « من فرستادهء خداى جهانيانم » ، بسيار شگفت‌زده ماند و شگفتى او بيشتر شد آن گاه كه اين درخواست مهم از او شنيد : « بنى اسرائيل را با من همراه فرست » ، و چون اين هر دو دعوى و درخواست براى فرعون سنگين و ناپذيرفتنى بود ، ناگزير ميان او و موسى درگيرى پيش آمد و در اين ميان بود كه فرعون به موسى گوشزد كرد كه مگر تو همان نيستى كه در كاخ ما بزرگ و باليده شده‌اى و از سوى ما نيكويىها ديده‌اى « 2 » و يكى از ما را كشته‌اى و بىآن كه قصاص شوى گريخته‌اى و اينك با من اين گونه مىكنى ؟ از قرآن بشنويم : » [ فرعون به موسى ] گفت : مگر ما تو را آن‌گاه كه كودكى بودى نپروريديم ؛ و مگر تو سال‌هايى از عمرت را نزد ما نگذراندى ؛ و مگر تو آن كارى را كه كردى [ - كشتن آن مرد مصرى ] نكردى و [ راستى كه ] تو از ناسپاسانى » . « 3 » بدين گونه فرعون هر چه در چنته داشت ، بر موسى فرو بارانيد و او را با سخنانى رويارو كرد كه مىپنداشت موسى براى هيچ يك از آنها پاسخى و عذرى نمىتواند بياورد ، به ويژه داستان كشتن آن مرد مصرى و كيفرى كه مىتوانسته در پى داشته باشد . اما موسى اين گونه به دو پاسخ داد : « گفت : آن كار را [ - كشتن مرد مصرى ] آن گاه كردم كه هنوز

--> ( 1 ) . فى ظلال القرآن ، 3 / 1815 . ( 2 ) . بسنجيد با : ابن كثير ، البداية و النهاية ، 1 / 250 . ( 3 ) . « قالَ أَ لَمْ نُرَبِّكَ فِينا وَلِيداً وَ لَبِثْتَ فِينا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ * وَ فَعَلْتَ ، فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ وَ أَنْتَ مِنَ الْكافِرِينَ » ( سورهء شعرا ، آيات 17 - 19 )